Archive for Czerwiec, 2012

Podstawowa opieka zdrowotna

W ramach podstawowej opieki zdrowotnej są organizowane i prowa­dzone następujące świadczenia zapobiegawcze i lecz­nicze:

  1. opieka zapobiegawcza w postaci szczepień ochronnych, badań profilaktycznych wybranych grup ludności, nadzoru nad wa­runkami środowiska zamieszkania, pracy i nauki oraz upowszechnia­nia oświaty zdrowotnej;
  2. indywidualna opieka lecznicza ambulatoryjna, pomocy do­raźnej i szpitalnej oraz czynne poradnictwo i rehabilitacja lecznicza.

Podstawową opiekę zdrowotną w rejonie sprawują lekarze następu­jących specjalności: lekarz rejonowy o specjalności ogólnej, pediatra, lekarz o specjalności ginekologiczno-położniczej oraz stomatolog. W skład zespołu środowiskowego, zwanego również zespołem pierwszego kontaktu, wchodzą oprócz lekarzy pielęgniar­ki środowiskowe i pracownicy socjalni.

Opieka zdrowotna na szczeblu podstawowym organizuje świadcze­nia zdrowotne w środowisku zamieszkania (rejony) i pracy. Wprowa­dzana jest powszechnie zasada swobodnego wyboru lekarza.

Ochrona zdrowia w Polsce

Za resort zdrowia w Polsce odpowiedzialny jest minister zdro­wia i opieki społecznej. Aparatem wykonawczym ministra jest ministerstwo z podsekretarzami stanu oraz departamentami odpowiedzialnymi za prowadzenie polityki ministra.

Minister zdrowia i opieki społecznej opracowuje koncepcje roz­woju ochrony zdrowia w kraju, nadzoruje wykonanie wytyczonych planów, ustala zasady i struktury organizacyjne, wytycza kierunki i organizuje badania naukowe oraz kształcenie kadr medycznych.

Stałym organem doradczym ministra jest kolegium, które rozpa­truje istotne zagadnienia merytoryczne i organizacyjne oraz rada naukowa. Rada naukowa przy ministrze skupia wybitnych przed­stawicieli nauk medycznych, reprezentujących poszczególne dziedziny wiedzy medycznej. Rada dokonuje analizy rozwoju nauk medycznych, opiniuje programy działania, wypowiada się w sprawach kształcenia medycznego przed- i podyplomowego, rozwoju działalności naukowej, szkolnictwa itp.

W poszczególnych województwach za całokształt działalności związanej z ochroną zdrowia ludności odpowiada wojewoda. W urzędzie wojewódzkim istnieje wydział zdrowia i opieki społecznej, na czele którego stoi dyrektor wydziału – główny lekarz wojewódzki. Wydział zajmuje się sprawami ochrony zdrowia, opieki społecznej i rehabilitacji zawodowej, a zwłaszcza:

  1. analizuje stan zdrowia ludności i ustala potrzeby i programy działania dotyczące opieki zdrowotnej i zwalczania chorób;
  2. odpowiada za zaopatrzenie ludności w leki, środki opatrunkowe i pomoce ortopedyczne;
  3. organizuje i nadzoruje pracę społecznych zakładów służby zdro­wia, zakładów opiekuńczo-wychowawczych, niektórych zakładów po­mocy społecznej, rehabilitacji zawodowej inwalidów;
  4. organizuje system pomocy medycznej w sytuacjach nadzwyczaj­nych, takich jak katastrofy, klęski żywiołowe, masowe zatrucia, epi­demie itp.;
  5. analizuje potrzeby kadrowe jednostek służby zdrowia i opieki społecznej oraz planuje rozmieszczenie kadr medycznych;
  6. prowadzi sprawy związane z rejestracją pracowników medycznych oraz z. ich uprawnieniami zawodowymi, a także analizuje właściwe wykorzystanie posiadanej kadry i potrzeby w tym zakresie;
  7. odpowiada za podnoszenie kwalifikacji zawodowych przez pra­cowników służby zdrowia i opieki społecznej;
  8. prowadzi sprawy związane z przestrzeganiem przez pracowników medycznych zasad etyki zawodowej, nadzoruje działalność zawodową pracowników medycznych również poza zakładami społecznymi służby zdrowia;
  9. prowadzi i nadzoruje sprawy osobowe, bytowe i socjalne pracow­ników służby zdrowia i opieki społecznej;
  10. nadzoruje spółdzielcze zakłady służby zdrowia;
  11. sprawuje nadzór merytoryczny nad średnim szkolnictwem me­dycznym.

Współpraca międzynarodowa w ochronie zdrowia

  • Światowa Organizacja Zdrowia

Światowa Organizacja Zdrowia (ŚOZ), ang. World Health Organization (WHO), jest najważniejszą organizacją międzyna­rodową zajmującą się zagadnieniami ochrony zdrowia w skali ogólno­światowej. Powstała ona w 1948 r. w wyniku Międzynarodowej Konfe­rencji Zdrowia, która odbyła się w 1946 r. w Nowym Jorku. Współpra­ca międzynarodowa w dziedzinie ochrony zdrowia datuje się od poło­wy XIX w., kiedy to w Europie organizowano międzynarodowe konfe­rencje sanitarne poświęcone zwalczaniu chorób zakaźnych (pierwsza w Paryżu w 1851 r.). Na początku bieżącego wieku powstały dwie organizacje międzynarodowe: w 1902 r. Międzynarodowe Biu­ro Sanitarne w Waszyngtonie i w 1908 r. Międzynarodowe Biuro Higieny Publicznej w Paryżu.

Celem Światowej Organizacji Zdrowia, zawartym w jej konstytucji, jest „osiągnięcie przez wszystkich ludzi możliwie najwyższego pozio­mu zdrowia”. Ponieważ określenie celu jest zbyt ogólne, w 1977 r. Światowe Zgromadzenie Zdrowia przyjęło określenie bardziej precy­zyjne, a mianowicie, że celem Organizacji jest, aby w 2000 r. wszyscy ludzie na świecie osiągnęli taki poziom zdrowia, który pozwo­li im na produktywne życie społeczne i ekonomiczne. Niezbędnym wa­runkiem do osiągnięcia tego celu jest rozwój podstawowej opieki zdrowotnej. Zasady działania, zarówno w skali jednego kraju, jak i w skali międzynarodowej, zostały określone w 1978 r. w Ałma Acie na międzynarodowej konferencji poświęconej podstawowej opiece zdrowotnej.

Najwyższym forum wytyczającym zasady polityki i określającym działanie Organizacji jest Światowe Zgromadzenie Zdro­wia, składające się z przedstawicieli państw członkowskich. Zgroma­dzenie zbiera się raz w roku, zazwyczaj w maju, w centralnej siedzibie Organizacji w Genewie. Zatwierdza ono program działania i budżet Organizacji oraz mianuje dyrektora generalnego.

Rada Wykonawcza składa się z 30 osób reprezentujących rzą­dy krajów członkowskich. Kadencja rady trwa 3 lata. Każdego roku Światowe Zgromadzenie Zdrowia wybiera 1/3 składu rady. Rada zbie­ra się 2 razy do roku, zwykle w styczniu i w maju, bezpośrednio po za­kończeniu sesji Światowego Zgromadzenia Zdrowia. Rada, składająca się z osób wybieranych ze względu na ich wybitne kwalifikacje w dzie­dzinie ochrony zdrowia, przygotowuje materiały i decyzje dla Świato­wego Zgromadzenia Zdrowia, realizowane następnie jako postanowie­nia Zgromadzenia.

Sekretariat Organizacji stanowi grupa pracowników eta­towych, wykonujących prace administracyjne i pomocnicze. Działają oni w centrali w Genewie oraz w sześciu biurach regionalnych. Biura te istnieją w następujących miastach poszczególnych regionów:

  1. w Brazzaville — w regionie Afryki,
  2. w Waszyngtonie — w regionie Ameryki,
  3. New Delhi – w regionie Azji Południowo-Wschodniej,
  4. w Aleksandrii — w regionie basenu Morza Śródziemnego,
  5. w Ko­penhadze – w regionie Europy,
  6. w Manili — w regionie Pacyfiku Zachodniego.

Na czele sekretariatu w Genewie stoi dyrek­tor generalny.

Komitety regionalne pełną funkcje zarządzające. Ustalają one politykę zdrowotną właściwą dla zaspokojenia lokalnych potrzeb zdrowotnych i odpowiadającą warunkom społecznym i ekonomicznym panującym w danym regionie. Komitet regionalny wybiera dyrektora regionalnego, odpowiedzialnego za pracę sekretariatu w regionie.

  • Inne organizacje międzynarodowe

Inne organizacje międzynarodowe zajmujące się sprawami związa­nymi ze zdrowiem to: Międzynarodowy Fundusz Pomocy Dzieciom (UNICEF), Organizacja do Spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO), Fundusz Ludnościowy Organizacji Narodów Zjednoczonych (UNFPA).

Ochrona zdrowia na świecie

We współczesnym świecie istnieją 3 grupy systemów ochrony zdro­wia, odpowiadające trzem formacjom społeczno-politycznym, w któ­rych występują. W dotychczasowych krajach socjalistycz­nych służba zdrowia jest organizowana i finansowana przez pań­stwo, które przyjmuje całkowitą odpowiedzialność za stan zdrowia obywateli. W rozwiniętych ekonomicznie krajach kapitali­stycznych wytworzyły się systemy ochrony zdrowia oparte na ubezpieczeniach zdrowotnych. W krajach rozwijających się systemy ochrony zdrowia mają z reguły słabo rozwiniętą infrastruktu­rę i cechuje je niska efektywność działań.

Ochrona zdrowia w dotychczasowych krajach socjalistycz­nych ma wiele cech wspólnych:

  1. stanowi integralną część struktury administracyjnej państwa i jest finansowana z budżetu państwa;
  2. działa zgodnie z wolą organów przedstawicielskich społeczeń­stwa;
  3. obejmuje całą ludność bezpłatnymi świadczeniami zapobiegawczo-leczniczymi;
  4. ma podobną strukturę organizacyjną i zasady funkcjonowania;
  5. zapewnia ciągłość i kompleksowość opieki zapobiegawczo-leczniczej (teoretycznie);
  6. jest ukierunkowana na działania zapobiegawcze, oparte na czyn­nym poradnictwie (teoretycznie);
  7. jest organizowana i rozwijana w sposób planowy, zgodnie ze stop­niem rozwoju społecznego i ekonomicznego państwa;
  8. w działalności na rzecz zdrowia korzysta z aktualnych osiągnięć nauk medycznych.

Ochrona zdrowia w państwach systemu kapitalistycznego ma cechy wspólne, wykształcone w historycznym rozwoju tej formacji. Pry­watna praktyka lekarska jest podstawową formą ochrony zdrowia, co powoduje, że stosunek lekarza do pacjenta jest w dużym stopniu sko­mercjalizowany. Społeczne formy ochrony zdrowia są słabo rozwinięte, a działalność profilaktyczna oderwana od działalności leczniczej.

W części krajów kapitalistycznych ochrona zdrowia oparta jest głównie na działalności instytucji prywatnych, a państwo jest odpo­wiedzialne za działalność zapobiegawczą w formie publicznej służby zdrowia. W Stanach Zjednoczonych np. nie ma dotąd, mimo prowadzonych od wielu lat dyskusji, kompleksowego planu wprowa­dzenia ubezpieczeń zdrowotnych, które obecnie obejmują jedynie ludzi starych i ubogich. Organizacje charytatywne odgrywają pewną rolę w sprawowaniu opieki nad niektórymi grupami ludności, np. osobami dotkniętymi chorobą społeczną.

W krajach Europy Zachodniej opieka zdrowotna opiera się na obowiązkowych ubezpieczeniach zdrowotnych oraz dobrze rozwiniętej infrastrukturze opieki ambulatoryjnej i szpitalnej. W Wiel­kiej Brytanii istnieje tzw. narodowa służba zdrowia, obejmująca całą ludność świadczeniami podstawowej opieki zdrowot­nej, opieką specjalistyczną oraz opieką szpitalną. Działalność profi­laktyczną rozwija publiczna służba zdrowia.

Ochrona zdrowia w krajach rozwijających się. W okresie kolo­nialnym w krajach Trzeciego Świata nie zorganizowano systemu och­rony zdrowia dla ludności tubylczej. Ośrodki lecznicze tworzone były tylko dla ludności białej w większych miastach i portach. W krajach tych rozwój opieki zdrowotnej jest określany przez następujące czyn­niki: złe warunki środowiskowe, brak dostępu do wody pitnej, ilościo­we i jakościowe braki w żywieniu, złe warunki mieszkaniowe, niski poziom kultury zdrowotnej, masowe rozpowszechnienie chorób zakaź­nych i pasożytniczych oraz chorób spowodowanych niedoborami ży­wieniowymi, niedostateczna infrastruktura instytucji służby zdrowia oraz brak wykwalifikowanych kadr medycznych.

W tej sytuacji działanie na rzecz zdrowia ludności zależy od ogólne­go rozwoju społecznego i ekonomicznego danego kraju oraz od spra­wiedliwego rozdziału dochodu narodowego. Zależy także od zintegro­wania systemu medycyny tradycyjnej z tzw. medycyną naukową.