Archive for the ‘Diagnostyka wizualizacyjna’ Category

Rentgenodiagnostyka

Rentgenodiagnostyka jest odrębną specjalnością lekarską zajmującą się zastosowaniem promieniowania rentgenowskiego (pro­mieniowania X) do badań mających na celu rozpoznawanie chorób. Pod pojęciem „rozpoznawanie” należy rozumieć wykrywanie procesu patologicznego, jego umiejscowienie oraz określenie jego charakteru i stopnia zaawansowania. U ok. 50% chorych badanie radiologiczne pozwala ostatecznie ustalić rozpoznanie choroby, u dalszych 30% ma znaczenie pomocnicze, ponieważ wnosi wiele ważnych informacji, któ­re wykorzystywane są w procesie leczenia.

Metody radiologiczne znajdują szczególne zastosowanie w rozpozna­waniu: następstw urazów, choroby nowotworowej, chorób układów tra­wiennego, oddechowego i krążenia oraz zmian przeciążeniowych w układzie kostno-stawowym. Stanowią one podstawę działalności spe­cjalności zabiegowych: chirurgii ogólnej, kardiochirurgii, chirurgii naczyniowej, neurochirurgii, urologii i ortopedii, gdyż umożliwiają lub ułatwiają ustalenie wskazań do leczenia operacyjnego.

  • Promieniowanie rentgenowskie (X) i jego właściwości

Promieniowanie rentgenowskie jest promieniowaniem elektromag­netycznym. Jego źródłem są szybkie elektrony o energii większej niż 1000 eV, zahamowane nagle przy padaniu na przeszkodę materialną. Dochodzi wówczas do przemiany energetycznej, w czasie której 1% energii kinetycznej elektronów przekształca się w promieniowanie X, natomiast reszta, tj. ok. 99% zamienia się w ciepło.

Podstawę rentgenodiagnostyki stanowią następujące fizyczne właściowości promieni X:

  1. Zdolność do przenikania ciał nieprzezroczy­stych. Przenikliwość (twardość) promieniowania zależy od przyspie­szenia nadanego elektronom, co uwarunkowane jest różnicą potencja­łów między anodą i katodą lampy rentgenowskiej. Wzrost napięcia po­woduje powstanie promieni o większej energii i o krótszych falach, a tym samym o większej zdolności przenikania przez materię. W rentgenodiagnostyce stosuje się napięcie 25 — 125 kV.
  2. Zdolność do rozpraszania w tkankach. Zależy ona od gęstości elektronowej tkanek, którą cechuje liczba pierwiastków je budujących oraz gęstość i grubość warstwy. Promieniowanie jest więc pochłaniane przez różne tkanki i części ciała w sposób zróżnicowany. Najsilniej pochłaniają je elementy kostne, które skła­dają się z cięższych pierwiastków: z wapnia, magnezu i fosforu; słabiej – tkanki miękkie, w których przeważają lekkie pierwiastki: wodór, węgiel, tlen i azot; najniższy współczynnik pochłania­nia mają wypełnione powietrzem płuca.
  3. Zdolność do wywoływania luminescencji. Dzięki zjawisku temu niewidoczne promienie rentgenowskie przekształcają się w światło widzialne. Zjawisko to szczególne ma zastosowanie w rentgenoskopii, czyli w prześwietlaniu. Promienie padają wów­czas na ekran, którego główną częścią składową jest cienka warstwa substancji fluoryzującej, np. siarczku cynkowo-kadmowego.
  4. Oddziaływanie na emulsję błony fotograficznej. Zjawisko to jest wykorzystywane w radiografii, metodzie bada­nia rentgenowskiego, polegającej na wykonywaniu zdjęć badanych narządów.

Wiadomości ogólne

Mianem tym określa się różne metody obrazowania narzą­dów. Mimo że metody te posługują się różnymi technikami badawczy­mi i są obarczone różnym ryzykiem związanym z wykonywaniem za­biegu diagnostycznego, mogą być stosowane wymiennie. Wspólną ich cechą jest to, że posługują się skomplikowaną aparaturą diagnostycz­ną oraz że korzystają (zwłaszcza w ostatnich latach) z elektronicznych metod analizy obrazów.

Istnieje tendencja do tworzenia specjalnych ośrodków diagnostyki wizualizacyjnej, zarówno u nas w kraju, jak i na całym świecie. Dyna­miczny postęp w dziedzinie obrazowania narządów sprawił, że dzisiaj można już zlokalizować ognisko chorobowe o średnicy 2 — 3 mm, a obrazy narządów przedstawić z dokładnością zbliżoną do obrazów pub­likowanych w atlasach anatomicznych.

W zakres diagnostyki wizualizacyjnej wchodzą:

  1. rentgenodiagnostyka posługująca się promieniowaniem jonizującym – powoduje niepożądane napromieniowanie narządów i tkanek;
  2. me­dycyna nuklearna — również posługująca się substancjami pro­mieniotwórczymi, ale szeroko korzystająca z elektronicznej techniki obliczeniowej, przez co redukuje w znacznym stopniu ryzyko działania promieniowania na komórki organizmu;
  3. ultrasonografia, me­toda najmniej inwazyjna i szybko rozwijająca się w kraju i na całym świecie, wykorzystująca fale dźwiękowe i ich odbicia.

Medycyna nuklearna jest dyscypliną naukową dość kosztowną. Na jej koszty składa się cena izotopów promieniotwórczych lub związków znakowanych oraz cena skomplikowanej aparatury pomiarowej. Dla­tego szerszy rozwój tej dziedziny jest możliwy tylko w dużych ośrod­kach naukowych. Mniejsze ośrodki medyczne powinny korzystać raczej z mniej kosztownych metod wizualizacji (rentgenodiagnostyki, ul­trasonografii).

Zastosowanie rezonansu magnetycznego w dziale diagno­styki wizualizacyjnej zostało tylko zasygnalizowane przy omawianiu techniki rentgenodiagnostycznej. Wartość tej metody i jej bezpieczeń­stwo stanowi, jak dotąd, przedmiot dyskusji w gronie specjalistów.