Archive for the ‘Inne metody leczenia’ Category

Krwiodawstwo

Krwiodawcą może zostać każdy człowiek zdrowy w wieku 18 — 60 lat. Pod pojęciem zdrowia należy rozumieć stan pełnego fizycznego i umysłowego zdrowia, które odpowiadałoby wymogom osoby klinicznie zdrowej. Kwalifikowanie kandydata do oddawania krwi objęte jest pewnymi określonymi przepisami, których naczelną dewizą jest — mi­nimum krzywdy – maksimum korzyści. Wszyscy krwiodawcy i kandy­daci na krwiodawców podlegają badaniu lekarskiemu. Jak w medycy­nie wewnętrznej, tak i w odniesieniu do krwiodawcy, właściwie zebra­ne wywiady, przeprowadzone odpowiednio badania przedmiotowe, zwłaszcza przed pierwszym pobraniem krwi, mogą być pomocne w pod­jęciu decyzji na zezwolenie uprawiania krwiodawstwa.

  • Normy laboratoryjne

Niezależnie od badania klinicznego, ustalono dla krwiodawców nor­my laboratoryjne, nieco inne dla mężczyzn i kobiet.

Poziom hemoglobiny nie może być niższy niż 13,5 g% (9,37 mmol/1) u mężczyzn i 12,5 g% (7,75 mmol/1) u kobiet. Liczba krwi­nek czerwonych nie może być niższa od 4500000 w 1 mm3 (4,5 T/l) u mężczyzn i 4000000 w 1 mm3 (4,0 T/l) u kobiet. Wskaźnik hematokrytowy — zakres wartości prawidłowych dla mężczyzn 42-54% (0,42-0,54 1/1) i 38-47% (0,38-0,47 1/1) dla kobiet. Liczba krwinek białych może wahać się od 4500 — 10000 w 1 mm3 (4,5 do 10,0 G/l).

Odsetkowy wzór krwinek białych: pałeczkowate 0 — 7% (0,0-0,07 1/1), zasadochłonne 0-2% (0,0-0,02 1/1), podzielone 0,55-0,70% (0,55-0,70 1/1), limfocyty 20 – 40% (0,20 – 0,40 1/1), kwa- sochłonne 1-5% (0,01-0,05 1/1), monocyty 4-8% (0,04 – 0,08 1/1).

Opadanie krwinek (OB) metodą Westergrena — po 1 godz. (przy zastosowaniu zestawów „Pronto” po 7 min) nie może przekra­czać 10 mm u mężczyzn i 12 mm u kobiet.

Po jednorazowym pobraniu krwi w ilości 400 – 500 ml liczba krwinek czerwonych obniża się o ok. 350000 (0,35 T/l), poziom hemoglobiny zmniejsza się o ok. 1,0 g% (0,62 mmol/1), wartość hematokrytu obniża się o ok. 2,0% (0,02 1/1). Liczba krwinek czerwonych wraca do normy w okresie 7 — 10 dni, zaś odnowa hemoglobiny trwa 4-6 tygodni. U dawców, którzy wielokrotnie oddają krew i nie prze­strzegają ustalonych przepisami przerw pomiędzy poszczególnymi upu­stami krwi, dają się zauważyć przejściowe stany niedoboru zarówno hemoglobiny, jak i erytrocytów. Dawcy ci podlegają dyskwalifikacji całkowitej lub okresowej. W polskiej służbie krwi zdarza się to u 20% mężczyzn i 50% kobiet.

Kkrwiodawstwo i lecznie krwią

Krew i środki krwiopochodne mają dziś szerokie zastosowanie w licznych dziedzinach medycyny, szczególnie zaś w specjalnościach za­biegowych. Rozwój nauki o przetaczaniu krwi, jaki nastąpił po drugiej wojnie światowej, umożliwił rozwój chirurgii naczyń, serca i klatki piersiowej oraz znacznie ułatwił i poprawił wyniki leczenia chirurgicznego skaz krwotocznych, np. hemofilii. To rozpowszechnione dziś leczenie krwią i środkami krwiopochodnymi kryje wszakże w sobie niebezpieczeństwo różnych powikłań oraz przeniesienia tą drogą cho­rób zakaźnych, m.in. najgroźniejszej choroby naszego stulecia — AIDS.

Fachowy nadzór nad prawidłowym rozwojem krwiodawstwa i krwio­lecznictwa oraz nad służbą krwi w całym kraju sprawuje Instytut He­matologii w Warszawie. Instytutowi podlegają wszystkie wojewódzkie stacje krwiodawstwa, które z kolei nadzorują przyszpitalne punkty krwiodawstwa. Centralny Ośrodek Dyspozycyjny Służby Krwi (CODSK), który ma swoją siedzibę w Warszawie przy Instytucie He­matologii, codziennie zbiera dane o aktualnych zapasach krwi i jej pochodnych ze wszystkich ośrodków służby krwi w Polsce. Dysponuje on wiadomościami o możliwości otrzymywania tzw. trudnych grup krwi i preparatów osoczopochodnych w przypadkach nagłych czy większych katastrof żywiołowych.

Wziewania

Jest to metoda lecznicza nazywana również inhalacją. Polega na wprowadzeniu leków do dróg oddechowych, dzięki zastosowaniu urządzeń wytwarzających aerozole lecznicze. Wziewania mogą się od­bywać indywidualnie i zbiorowo.

Urządzenia do wziewań rozpraszają leki za pomocą sprężonego po­wietrza albo ultradźwięków. Rozproszenie roztworu leku zwiększa je­go powierzchnię, a tym samym działanie. Optymalna dla celów leczni­czych średnica zawieszonych w gazie kropelek wynosi 0,5 —10 m.

Efekt leczniczy aerozoli zależy od głębokości ich wnikania, szybkoś­ci prądu powietrza w drogach oddechowych, wielkości kropelek oraz częstości oddychania.

Wziewania stosuje się w chorobach układu oddechowego, podając w tej formie leki rozkurczowe, leki ułatwiające wykrztuszenie wydzieli­ny, leki przeciwzapalne oraz antybiotyki.

Natryski

Natryski wykonuje się przy użyciu urządzenia nazywanego ka­tedrą natryskową, które jest wyposażone w mieszalnik, termo­metr oraz manometr. Temperatura wody waha się od 8 do 40°C, a ciś­nienie od 2 do 4 at ( 2000 – 4000 hPa). Wyróżnia się natryski ruchome, w których działa ruchomy, różnie ukształtowany stru­mień wody, natryski spadowe, w których woda spada na ciało z wysokości 1 -2 m przez nasadkę sitkową, oraz natryski stałe, o stałym kształcie i kierunku strumienia. Spośród natrysków ruchomych powszechnie stosowany w wodolecznictwie jest natrysk szkocki. Jest to natrysk pod znacznym ciśnieniem, w którym zmienia się naprzemiennie temperaturę wody: 30 – 60 s woda gorąca, następnie w czasie kilku sekund woda zimna. Zabieg ten usprawnia krążenie.

Wskazania do natrysków obejmują nerwice, stany wyczerpania psychicznego, przewlekłe choroby dróg oddechowych oraz zaburzenia ukrwienia obwodowego.

Przeciwwskazania stanowią: niewydolność krążenia, choro­ba nadciśnieniowa, choroba wieńcowa, stany gorączkowe oraz stany wyniszczenia.

Kąpiele

Spośród wielu zabiegów wodoleczniczych wymienić należy kąpielee, w tym kąpiel o stopniowanej temperaturze wg Hauffego, kąpiel wirową, kąpiel kinezyterapeutyczną, półkąpiele, polewania, zmy­wania, nacierania, zawijania, okłady, płukania oraz natryski.

Kąpiel wirową, nazywaną również masażem wirowym, wykonuje się w specjalnych zbiornikach, wyposażonych w urządzenia o napędzie mechanicznym, wprawiające wodę w ruch wirowy. Temperatura wody wynosi 32 — 40°C, a czas zabiegu od 15 do 20 min. Kąpiele wirowe sto­suje się w przewlekłych stanach zapalnych tkanek miękkich, przewlekłych zapaleniach stawów i zapaleniach okołostawowych oraz w przy­kurczach bliznowatych.

Kąpiel kinezyterapeutyczną wykonuje się w specjalnych wan­nach kinezyterapeutycznych lub w przystosowanych basenach kąpie­lowych. Wykonując ćwiczenia ruchowe wykorzystuje się odciążający wpływ wyporu hydrostatycznego. Temperatura wody wynosi 34-37°C; dla dzieci powinna być ok. 2°C wyższa. Kąpiele kinezyterapeutyczne są stosowane głównie w chorobach narządu ruchu.

Wodolecznictwo

Zabiegi wodolecznicze mają charakter bodźcowy. Odczyn zależy od: natężenia czynnika cieplnego, mechanicznego, czasu ich działania, po­wierzchni pola pobudzanego oraz wrażliwości osobniczej. Wyróżnia się zabiegi ogólne i miejscowe oraz zabiegi zimne (8 —20°C), chłodne (20 —27°C), letnie (28-33°C), ciepłe (34-37°C) oraz gorące (38-42°C). Odczyn organizmu na temperaturę jest tym większy, im bardziej od­biega ona od tzw. obojętnego punktu cieplnego skóry (33 – 35°C).

Zabiegi zimne działają silnie pobudzająco, wywołując w pierwszej fazie krótkotrwałe zwężenie naczyń, a następnie odczynowe przekrwie­nie. Chorzy szczupli źle znoszą tego rodzaju zabiegi, dlatego też należy je łączyć z oddziaływaniem mechanicznym, tzn. z rozcieraniem, szczot­kowaniem, chłostaniem, aby usprawnić krążenie. Pod wpływem zabie­gów zimnych zwalnia się akcja serca, nieznacznie obniża ciśnienie krwi, zwalnia i pogłębia oddech oraz zwiększa wydalanie moczu.

Zabiegi ciepłe wywołują intensywne przekrwienie skóry, obniżenie ciśnienia krwi, przyspieszenie akcji serca, przyspieszenie i spłycenie oddechu, zwiększenie wydzielania moczu, zmniejszenie napięcia mię­śni oraz pobudliwości nerwów.

Zabiegi gorące wywołują krótkotrwałe zwężenie, a następnie roz­szerzenie naczyń krwionośnych, przyspieszenie akcji serca, obniżenie ciśnienia krwi, przyspieszenie i pogłębienie oddechu, zmniejszenie napięcia mięśni i pobudliwości nerwów. Odczyny ze strony naczyń głębiej położonych przebiegają zgodnie z prawem Dastre — Morata.

Leczenie ultradźwiękami

Ultradźwięki są to drgania mechaniczne o częstotliwości przekra­czającej granicę słyszalności ucha ludzkiego. W lecznictwie stosuje się przeważnie ultradźwięki o częstotliwości 800, 1000 i 2400 kHz. Są one wytwarzane przez specjalne aparaty, w skład których wchodzi ge­nerator prądu wielkiej częstotliwości oraz układ wytwarzający drga­nia mechaniczne, nazywany też głowicą ultradźwiękową. Jest to przetwornik piezoelektryczny, który stanowi płytka z tytania­nu baru, drgająca w takt zmian prądu wielkich częstotliwości. Apara­ty Ultraton D-200 oraz Ultraton D-300 wytwarzają ultradźwięki o częstotliwości 800 kHz w postaci fali ciągłej i impulsów.

Jeśli układ drgający znajdzie się w dostatecznie sprężystym ośrod­ku, pobudza do drgań jego cząsteczki, powodując powstanie podłużnej fali ultradźwiękowej. Na jej przebiegu tworzą się strefy zagęszczeń i rozrzedzeń cząsteczek, w których działają siły ściskające i rozciągają­ce. W ośrodku o różnym stanie skupienia prędkość rozchodzenia się fali ultradźwiękowej jest różna. W wodzie fala ultradźwiękowa o czę­stotliwości 800 kHz rozchodzi się z prędkością ok. 1500 m/s.

Przekazanie tkankom drgań przetwornika wymaga jego sprzężenia ze skórą przez warstwę substancji o podobnych właściwościach aku­stycznych. Najczęściej używa się parafiny ciekłej, wody lub specjal­nych żelów. Pochłonięta przez tkanki energia wywołuje szereg zmian pierwotnych, występujących miejscowo w chwili nadźwiękawiania, oraz zmian wtórnych, będących następstwem zmian pierwotnych.

Ultradźwięki poza działaniem mechanicznym i cieplnym wpływają na chemizm tkanek. Wpływ ten przejawia się: we wzmożeniu przepu­szczalności błon komórkowych, w usprawnieniu przemiany materii, w powstawaniu ciał aktywnych biologicznie, w oddziaływaniu na enzy­my tkankowe, w powodowaniu zmian w strukturze koloidów, w ukła­dach jonowych oraz w przesunięciu odczynu tkanek w kierunku zasa­dowym. W konsekwencji ultradźwięki wywierają działanie przeciwbó­lowe, powodują zmniejszenie napięcia mięśni, rozszerzenie naczyń krwionośnych, zmniejszenie napięcia współczulnego układu nerwowe­go, hamowanie procesów zapalnych oraz usprawnienie wchłaniania tkankowego.

Zabiegi ultradźwiękowe wykonuje się metodą stacjonarną oraz przy użyciu głowicy ruchomej, którą przesuwa się po skórze ru­chem kolisto-postępującym. Podstawę dawkowania stanowi natężenie dźwięku wyrażone w watach (W) na cm2 powierzchni drgającej prze­twornika. Dawki wahają się od słabych (0,05-0,5 W/cm2) do mocnych (1,5 W/cm2). Czas zabiegu wynosi od 5 do 12 min. Pełny cykl leczenia obejmuje zwykle 12 -15 zabiegów.

Wskazania do stosowania ultradźwięków obejmują m.in.: zespo­ły bólowe w przebiegu choroby zwyrodnieniowej stawów kręgosłupa i dyskopatii, nerwobóle, chorobę zwyrodnieniową stawów, zapalenia okołostawowe, owrzodzenia troficzne skóry, blizny oraz przykurcz Dupuytrena.

Przeciwwskazania stanowią: nowotwory, ciąża, czynny pro­ces gruźliczy, niewydolność krążenia, stany gorączkowe, ciężki stan ogólny, nie zakończony wzrost kości, obecność metalicznych ciał ob­cych oraz nerwica wegetatywna znacznego stopnia. Ostrożności wymaga stosowanie ultradźwięków w okolicy twarzy, serca, gruczołów dokrewnych, w zaawansowanej miażdżycy i chorobie wieńcowej. Uni­kać należy nadźwiękawiania narządów wewnętrznych jamy brzusznej i klatki piersiowej.

Terapia polem magnetycznym oraz diatermia mikrofalowa

  • Terapia polem magnetycznym

Pole magnetyczne wielkiej częstotliwości w postaci impulsów prze­kazuje się do tkanek za pomocą specjalnej elektrody. Zaletą tej metody jest zmniejszenie od­działywania cieplnego oraz możliwość stosowania impulsów o dużej mocy szczytowej. Przyjmuje się, że wpływają one na potencjał elek­tryczny błon komórkowych, co prowadzi do szeregu zmian w czynnoś­ci komórek.

Wskazanie do stosowania tej metody stanowią stany chorobo­we, w których przegrzanie tkanek nie jest wskazane, np. obrzęki i krwiaki pourazowe.

  • Diatermia mikrofalowa

 

Metoda ta polega na przegrzaniu tkanek w polu elektromagnetycz­nym o częstotliwości mikrofalowej. W lecznictwie najczęściej stosuje się mikrofale o długości fali 69 cm (433,92 MHz) i 12,4 cm (2425 MHz). Drgania elektromagnetyczne tak wielkiej częstotliwości uzyskuje się dzięki zastosowaniu specjalnej lampy generacyjnej, tzw. magnetronu. Ponieważ mikrofale wykazują właściwości fizyczne zbliżone do fal świetlnych, można je skupiać za pomocą reflektora i w postaci wiązki kierować na dany obiekt.

Wpływ mikrofal na tkanki jest złożony. Mogą one na strukturach tkankowych ulegać rozbiciu, rozproszeniu, załamaniu oraz dyfrakcji. Wnikając na niewielką głębokość (6-8 cm) powodują oscylację jonów i spolaryzowanych cząsteczek dielektryków, czemu towarzyszy wytwa­rzanie ciepła. Ponieważ przy częstotliwości mikrofal dużą rolę odgrywają własności dielektryczne wody, największemu przegrzaniu ulega­ją tkanki zawierające duże jej ilości, tzn. krew i mięśnie. Tkanka tłu­szczowa zawierająca mało wody przegrzewa się słabo. Zabiegi mikro­falowe wykonuje się przy użyciu specjalnego aparatu. Wiązkę mikro­fal kieruje się na dany obiekt promiennikiem zawierającym antenę di­polową, umieszczoną w ognisku reflektora. Dawki wahają się od sła­bych (20 W) do mocnych (75 W). Czas zabiegu wynosi od 5 do 15 min. Seria obejmuje 10 — 15 zabiegów.

Wskazania do stosowania mikrofal są ograniczone ze względu na ich powierzchniowe działanie. Znajdują zastosowanie w przewle­kłych zapaleniach stawów, zapaleniach okołostawowych, nerwobólach oraz zespołach bólowych.

Przeciwwskazania są takie jak do diatermii krótkofalowej.

Diatermia krótkofalowa

Diatermię krótkofalową wykonuje się dwiema metodami: metodą kondensatorową i metodą indukcyjną. W metodzie kondensa­torowej ciepło powstaje w tkankach w wyniku oddziaływania na nie pola elektrycznego zawartego między dwiema elektrodami kondensatora, a ściślej wskutek zmian kierunku tego pola. Ilość ciepła zależy od właściwości dielektrycznych płynów i struktur tkankowych oraz od przewodnictwa jonowego zawartych w nich elektrolitów. Każda zmia­na kierunku pola elektrycznego powoduje zmianę polaryzacji cząste­czek dielektryka, czyli ruch ładunków nazywany prądem przesu­nięcia, oraz zmianę orientacji przestrzennej cząsteczek dipolowych. Zmiany kierunku pola elektrycznego oddziałujące na elektrolity tkan­kowe wywołują drgania jonów wokół ich położeń średnich, a zatem ruch ładunków nazywany prądem przewodzenia, któremu rów­nież towarzyszy wytwarzanie ciepła.

W metodzie indukcyjnej ciepło w tkankach powstaje wsku­tek oddziaływania na nie pola magnetycznego indukowanego w obwo­dzie, który stanowi zwojnica. Pod wpływem drgań elektromagnetycz­nych wielkiej częstotliwości, płynący w zwojnicy prąd wielkiej częstotliwości indukuje pole magnetyczne wielkiej częstotliwości. Zmia­ny tego pola wywołują w tkankach przepływ prądów indukowanych o zamkniętych obwodach, zwanych prądami wirowymi, czemu to­warzyszy wytwarzanie ciepła.

W indukcyjnej metodzie diatermii krótkofalowej stosuje się również tzw. elektrody indukcyjne, zawierające zwojnicę indukującą pole magnetyczne wielkiej częstotliwości.

Działanie biologiczne diatermii krótkofalowej polega na działaniu ciepła na tkanki. Jest to ciepło wytworzone w tkankach, tzw. ciepło endogenne, w odróżnieniu od ciepła egzogennego dostarczanego z zewnątrz. Ciepło endogenne powoduje: rozsze­rzenie naczyń krwionośnych, przyspieszenie wchłaniania tkankowego, przyspieszenie przemiany materii, wzrost liczby leukocytów w tkan­kach przegrzewanych, obniżenie pobudliwości nerwowo-mięśniowej, efekt przeciwbólowy oraz zmniejszenie napięcia mięśni.

Metodyka zabiegów diatermii krótkofalowej jest bardzo zróżnicowa­na, wymaga dużej staranności, właściwego doboru i usytuowania elektrod oraz odpowiedniego dawkowania. Dawka zależy od odczu­wania ciepła przez chorego, czasu zabiegu oraz rodzaju i umiejscowie­nia procesu chorobowego. Wyróżnia się cztery stopnie dawki, od tzw. dawki atermicznej, przy której chory nie odczuwa ciepła, do dawki hipertermicznej, wywołującej silne jego odczuwa­nie. Czas zabiegu waha się od 10 do 20 min. Seria obejmuje zwykle 10 – 20 zabiegów.

Wskazania do diatermii krótkofalowej są bardzo szerokie. Ogól­nie przyjmuje się, że daje ona korzystne wyniki w leczeniu chorób, w których wskazane jest stosowanie ciepła, m.in. w podostrych i prze­wlekłych stanach zapalnych.

Przeciwwskazania stanowią nowotwory, czynna gruźlica, ciąża, skłonność do krwawień, wylewy krwawe do narządów, ropne za­palenie ucha środkowego, ropnie narządów wewnętrznych i ropnie chełboczące, obrzęki, żylakowatość podudzi i powstające na jej tle ow­rzodzenia oraz obecność metalicznych ciał obcych.

Prądy impulsowe średniej częstotliwości

W lecznictwie stosuje się prądy średniej częstotliwości (4000 – 5000 Hz), modulowane w amplitudzie w postaci impulsów o obwiedni sinu­soidalnej i częstotliwości 0-500 Hz oraz tzw. prądy interferencyjne.

Prądy średniej częstotliwości cechuje słabsze oddziaływanie na re­ceptory czuciowe skóry, ograniczone działanie elektrochemiczne mo­gące spowodować uszkodzenie skóry, a także dobre przenikanie w głąb tkanek.

Prądy interferencyjne powstają w tkankach w wyniku interferen­cji dwóch prądów średniej częstotliwości, których częstotliwości różnią się niewiele, zwykle od 0 do 100 Hz. Interferencję uzyskuje się przez zastosowanie dwóch odrębnych obwodów zabiegowych prądu, przy użyciu dwóch par elektrod umiejscowionych na skórze tak, aby inter­ferencja zachodziła w okolicy lokalizacji procesu chorobowego. W wy­niku interferencji powstaje w tkankach „wypadkowy” bodziec elek­tryczny małej częstotliwości, która jest równa różnicy między częstotli­wościami prądów składowych.

Prądy interferencyjne są w istocie przemiennymi prądami średniej częstotliwości, modulowanymi w amplitudzie z małą częstotliwością, równą różnicy między częstotliwościami prądów składowych, zwykle w granicach od 0 do 100 Hz. Zasady wykonywania zabiegów są analo­giczne do obowiązujących przy wykonywaniu innych zabiegów elektroleczniczych.

Wskazania do stosowania prądów interferencyjnych nie od­biegają od przyjętych w leczeniu prądami małej częstotliwości.

Prądy stereointerferencyjne. Są to ostatnio wprowadzane do lecznictwa prądy średniej częstotliwości, interferowane w tkankach z trzech odrębnych obwodów zabiegowych, które umożliwiają oddziały­wanie przestrzenne.