Archive for the ‘Inne metody leczenia’ Category

Leczenie klimatyczne

Leczenie klimatyczne, czyli klimatoterapia, jest to racjonalne stosowanie w celach leczniczych przestrzennie i czaso­wo zróżnicowanych bodźców klimatycznych. Wyniki leczenia klima­tycznego zależą w dużej mierze od właściwego dawkowania bodźców klimatycznych, co jest możliwe dzięki zorganizowanemu lecznictwu uzdrowiskowemu.

Podstawę nowoczesnej bioklimatologii stanowi teza stwier­dzająca, iż na żywy organizm oddziałują łącznie cztery zasadnicze ze­społy meteorologiczne, a mianowicie: zespół solarny (nasłonecznienie), termiczny, meteorotropowy i zespół czynników charakteryzujących chemizm i stan higieniczny atmosfery (czystość atmosfery). Reakcje człowieka na bodźce pogodowe zależą od ogólnego stanu organizmu i dynamiki zmian klimatycznych.

Klasyfikacja bioklimatologiczna opiera się na ocenie bodźcowego działania klimatu w danej miejscowości lub w danym regionie klima­tycznym. Obszar Polski leży w strefie umiarkowanej, nazywanej w kli­matologii strefą wiatrów zmiennych z przewagą za­chodnich. Wyodrębnia się bioklimaty:

  • nizinny — typowy dla przeważającej części kraju,
  • górski — region Karpat i Sudetów
  • nadmorski — wybrzeże Bałtyku.

Klimat morski, w porów­naniu z nizinnym, cechuje przewaga czynników i właściwości o cha­rakterze bodźcowym, klimat górski natomiast — stosunkowo najwięk­sze zróżnicowanie przestrzenne.

Na człowieka w środowisku atmosferycznym równocześnie oddziału­ją wszystkie elementy meteorologiczne, ciągle zmieniające się i wzaje­mnie od siebie uzależnione. Bezpośredni leczniczy wpływ tych czynni­ków może być wynikiem oddziaływania miejscowego lub na cały orga­nizm. O stopniu nasilenia funkcji fizjologicznych mówią zmiany za­chodzące w układzie krążenia, oddychania, podstawowej przemiany materii.

Cykliczne zmiany czynności biologicznej organizmu ulegają okreso­wym wahaniom w określonych porach doby. Rytmicznym zmianom w ciągu doby podlega także działalność gruczołów wydzielania wew­nętrznego. Rytmika ta jest powodowana zmianami dopływu energii słonecznej do Ziemi, spowodowanymi 24-godzinnym jej obrotem do­okoła własnej osi.

Reżim uzdrowiskowy

Reżim uzdrowiskowy jest to podporządkowanie trybu życia kuracjusza zespołowi naukowo uzasadnionych zarządzeń, regulami­nów i przepisów sprzyjających leczeniu.

Reżim ogólnouzdrowiskowy jest to podporządkowanie działalności usługowo-leczniczej wszystkich placówek uzdrowiska oraz organizacji życia miejscowości uzdrowiskowej sprawom leczenia i wy­poczynku chorych. Reżimowi ogólnouzdrowiskowemu podlegają rów­nież: zazielenienie, rozmieszczenie parków, ciągów spacerowych, zakła­dów leczniczych, walka z hałasem, rozmieszczenie zakładów gastrono­micznych, kawiarń, miejsc rozrywkowych.

Reżim sanatoryjny jest to dostosowana do profilu lecznicze­go organizacja życia sanatoryjnego, która stwarza choremu jak naj­lepsze warunki kuracji, regularny rytm życia ujęty w odpowiedni plan pobytu (wyznaczony czas na sen, wypoczynek, zabiegi, posiłki), właś­ciwy stosunek lekarzy i personelu pomocniczego do chorego, odpo­wiedni klimat w sanatorium, odpowiednio wykorzystane warunki kli­matyczne i krajobrazowe.

Podstawowy reżim indywidualny wyznacza tryb życia każdemu choremu w czasie jego pobytu w sanatorium. Uwzględnia in­dywidualne cechy chorego, jego stan psychiczny, rozwój i przebieg choroby. Dzieli się na reżim oszczędzający, który dotyczy cho­rych po przebytych zabiegach operacyjnych lub ostrych chorobach, oraz reżim trenujący, różniący się bardziej intensywnym lecze­niem zabiegowym, czasem trwania zabiegu, czasem wypoczynku, dłu­gością snu i rodzajem diety. Odmiany reżimu indywidualnego dostosowuje się do okresów leczenia uzdrowiskowego, które dzieli się na: ok­res wstępny, okres podstawowy i okres końcowy.

Reżim zabiegów leczniczych polega na przestrzeganiu za­sady nieprzeciążania organizmu. W zasadzie wszystkie zabiegi są sto­sowane tylko w godzinach przedpołudniowych.

Reżim ruchu polega na stosowaniu gimnastyki ogólnousprawniającej i leczniczej, spacerów i ćwiczeń terenowych (ścieżka zdrowia), turystyki, gier i zabaw ruchowych, kąpieli i pływania w morzu w ok­resie lata, dostępnych elementów sportu.

Reżim snu polega na obowiązkowym 8 — 10-godzinnym wypo­czynku nocnym oraz 2-godzinnym odpoczynku popołudniowym (tzw. cisza poobiednia).

Reżim żywienia reguluje zestaw pokarmów lub stosowanie różnych diet, również czas przyjmowania posiłków, organizację kuchni i jadalni, estetykę i zagadnienie wypoczynku w związku z posiłkami. Konieczna jest dłuższa przerwa między posiłkiem a zabiegiem.

Reżim wypoczynku i rozrywek kulturalnych zależy od: osobowości kuracjusza, chorób, na jakie cierpi, wieku, zawodu, a nawet pory roku. Ważną rolę odgrywa tu właściwe planowanie pracy kulturalno-oświatowej, wykładów, koncertów, ciekawych spotkań, właściwe prowadzenie biblioteki, gier, zabaw itp.

Reżim po leczeniu uzdrowiskowym. Są to zalecenia le­karza leczącego dotyczące dalszego postępowania chorego po powro­cie z leczenia uzdrowiskowego do miejsca zamieszkania. Zalecenia te zależą od indywidualnego podejścia lekarza do osobowości chorego i jego potrzeb.

Wskazania i przeciwwskazania do uzdrowiskowego leczenia

Do uzdrowiskowego szpitala geriatrycznego mogą być kierowani chorzy w wieku 60-80 lat, zakwalifikowani przez wojewódzkie porad­nie geriatryczne do szpitali uzdrowiskowych w Inowrocławiu i Świ­noujściu.

  • Wskazania

Wskazaniem do uzdrowiskowego leczenia geriatrycznego są ogólne dolegliwości wieku starczego i ograniczenia sprawności życiowej związane z wiekiem, a nie choroby wikłające.

Osoby kierowane do sanatorium geriatrycznego muszą bezwzględnie:

  1. mieć zachowaną wydolność krążeniowo-oddechową,
  2. być w stanie psychicznym umożliwiającym dobry kontakt i współpracę z personelem leczącym,
  3. być w pełni zdolne do samoobsługi (chodzić po schodach, samo­dzielnie myć się i ubierać).
  • Przeciwwskazania

Bezwzględnym przeciwwskazaniem do leczenia uzdrowiskowego są: znacznego stopnia otępienia umysłowe lub starcze, choroby psychicz­ne, nowotwory, czynna gruźlica płuc albo inne choroby zakaźne, za­awansowane reumatoidalne zapalenie stawów lub inne zmiany w narządzie ruchu znacznie utrudniające chodzenie i samoobsługę, niewydolność krążenia nie dająca się wyrównać, znacznego stopnia niewydolność oddechowa, stan po świeżo przebytym zawale serca lub po zabiegu operacyjnym, znaczny przerost gruczołu krokowego z koniecznością cewnikowania pęcherza moczowego, nietrzymanie moczu.

Wykaz uzdrowisk

  1. Busko — choroby narządu ruchu, dziecięce porażenie móz­gowe,
  2. Ciechocinek — choroby reumatyczne i narządu ruchu,
  3. Cieplice — Kowary — choroby reumatyczne i narządu ruchu,
  4. Czerniawa — choroby układu oddechowego, dychawica oskrze­lowa,
  5. Kołobrzeg — choroby układu oddechowego, dychawica oskrze­lowa, alergiczne choroby skóry w dychawicy oskrzelowej, choroby układu wewnętrznego wydzielania, cukrzyca, zespół otyłości, choro­by skóry,
  6. Kudowa — choroby układu trawiennego,
  7. Polanica — choroby układu krążenia,
  8. Rabka — dychawica oskrzelowa, choroby układu oddechowego, cukrzyca, choroby reumatyczne,
  9. Rymanów — choroby układu oddechowego, dychawica oskrzelo­wa, choroby reumatyczne i nerek,
  10. Szczawno — dychawica oskrzelowa,
  11. Wieniec — choroby reumatyczne i układu krążenia.

Przeciwwskazania ogólne

Ogólnymi przeciwwskazaniami klinicznymi objęte są:

  1. choroby o ostrym przebiegu,
  2. choroby przewlekłe w okresie zaostrzeń lub powodujące znaczne upośledzenie czynności organizmu,
  3. choroby upośledzające w znacznym stopniu sprawność organiz­mu, powodujące dość istotne trudności w samodzielnym poruszaniu się dziecka.
  4. choroby psychiczne — niedorozwój umysłowy, padaczka, znaczne zaburzenia psychopatyczne, agresywność, mongolizm,
  5. niewydolność układu krążenia,
  6. wady serca sinicze,
  7. niewydolność nerek,
  8. nowotwory złośliwe i białaczka,
  9. cukrzyca w okresie niewyrównania,
  10. ropne ogniska zakażenia w organizmie,
  11. choroby wymagające specjalnej indywidualnej opieki — ślepota, głuchota, zaburzenia mowy,
  12. wady wrodzone powodujące duże zniekształcenie narządów ze­wnętrznych,
  13. wady wrodzone ograniczające czynności organizmu lub poszcze­gólnych narządów,
  14. ropne infekcyjne zmiany na skórze,
  15. moczenie nocne.

Oprócz tego obowiązują przeciwwskazania epidemiologiczne i higie­niczne:

  1. ostre choroby zakaźne do ukończenia izolacji,
  2. kontakt z chorobą zakaźną, od chwili kontaktu i izolacji do ukończenia okresu wylęgania danej choroby,
  3. nosicielstwo chorób zakaźnych,
  4. przewlekłe choroby zakaźne,
  5. wszawica,
  6. choroby pasożytnicze.

Bezwzględne przeciwwskazania ogólne

Bezwzględne przeciwwskazania ogólne dotyczą zespołów lub jedno­stek chorobowych, które nie powinny być kwalifikowane do leczenia uzdrowiskowego, niezależnie od rodzaju uzdrowiska i typu zakładu leczniczego. Osoby z takimi chorobami wymagają zwykle intensywne­go leczenia w szpitalu specjalistycznym lub innym zakładzie lecznic­twa zamkniętego w miejscu zamieszkania. Zalicza się tutaj choroby zaostrzające się lub ulegające procesowi uogólnienia pod wpływem uzdrowiskowego leczenia:

  1. ostre choroby zakaźne,
  2. przewlekłe choroby zakaźne, czynna gruźlica płuc i innych na­rządów, choroby przenoszone drogą płciową,
  3. choroby pasożytnicze,
  4. choroby stanowiące wskazanie do zabiegów operacyjnych,
  5. żółtaczka, niezależnie od pochodzenia,
  6. utajone ogniska zapalne,
  7. zapalenie szpiku kostnego z przetokami, odczynem ogólnym,
  8. pełnoobjawowe postacie niewydolności krążenia, oddychania, niewydolności wątroby i nerek,
  9. tętniak serca lub tętnic,
  10. pełnoobjawowe postacie nadczynności i niedoczynności tarczycy, niewydolności kory nadnerczy, wymagające farmakoterapii w warun­kach szpitalnych lub kwalifikujące się do zabiegu operacyjnego,
  11. nowotwory złośliwe,
  12. skazy krwotoczne,
  13. wyniszczające choroby układowe przy ciężkim stanie ogólnym,
  14. choroby psychiczne, psychonerwice, nerwice z natręctwami i lę­kami sytuacyjnymi uciążliwymi dla otoczenia,
  15. padaczka,
  16. ciąża i okres karmienia,
  17. chorzy zniedołężniali, niezdolni do samoobsługi.

Miejscowości o statusie uzdrowisk

  1. Augustów (woj. suwalskie),
  2. Bolków (woj. jeleniogórskie),
  3. Czarna (woj. krośnieńskie),
  4. Dziwnówek (woj. szczecińskie),
  5. Dźwirzyno (woj. koszalińskie),
  6. Jastarnia (woj. gdańskie),
  7. Ju­rata (woj. gdańskie),
  8. Komańcza (woj. krośnieńskie),
  9. Koszuty (woj. poznańskie),
  10. Kowary (woj. jeleniogórskie),
  11. Krynica Mor­ska (woj. elbląskie),
  12. Lipa (woj. tarnobrzeskie),
  13. Łagów (woj. zielonogórskie),
  14. Łeba (woj. słupskie),
  15. Łukęcin (woj. szczeciń­skie),
  16. Magnuszew (woj. radomskie),
  17. Międzywodzie (woj. szcze­cińskie),
  18. Międzyzdroje (woj. szczecińskie),
  19. Polańczyk (woj. krośnieńskie),
  20. Przerzeczyn-Zdrój (woj. wałbrzyskie),
  21. Rabe (woj. krośnieńskie),
  22. Rogoźno (woj. łódzkie),
  23. Trzebnica (woj. wroc­ławskie),
  24. Ustka (woj. słupskie),
  25. Wieliczka (woj. krakowskie),
  26. Złockie (woj. nowosądeckie).

Tryb kwalifikowania na leczenie uzdrowiskowe

Z leczenia uzdrowiskowego może korzystać osoba, która została za­kwalifikowana przez lekarza na takie leczenie ze względu na stan zdrowia.

Wniosek o potrzebie leczenia dorosłych w sanatorium uzdro­wiskowym, ambulatorium uzdrowiskowym lub prewentorium uzdrowi­skowym wystawia lekarz zakładu społecznej służby zdrowia właściwego dla miejsca zamieszkania, pracy lub pobiera­nia nauki danego chorego.

Wniosek o potrzebie leczenia dorosłych w szpitalu uzdrowiskowym wystawia ordynator szpitala lub kierownik kliniki, w której chory przebywa na leczeniu, kierownik poradni specjalistycznej albo kierownik przychodni przy szpitalu klinicznym — dla osoby leczonej w poradni.

Leczenie uzdrowiskowe powinno być kontynuacją leczenia chorego w miejscu jego zamieszkania. Wniosek o skierowanie na ta­kie leczenie musi zawierać dokładne rozpoznanie postawione na pod­stawie szczegółowego badania lekarskiego opartego na wynikach ba­dań pracowniczych i dotychczasowych obserwacji. Ponieważ leczenie uzdrowiskowe opiera się na bodźcowym działaniu czynników fizjotera­peutycznych, badania chorego muszą wykluczyć istnienie w jakimkol­wiek narządzie utajonych ognisk zakażenia. Oprócz badania interni­stycznego, stomatologicznego i laryngologicznego kobiety przechodzą badanie ginekologiczne, rozszerzone o badanie na rzęsistkownicę i grzybicę.

Do wniosku o potrzebie leczenia uzdrowiskowego, wystawionego według wzoru ustalonego przez Ministerstwo Zdrowia i Opieki Spo­łecznej, powinna być dołączona dokumentacja lekarska i wyniki ba­dań pomocniczych, umożliwiających stwierdzenie zasadności powyż­szego wniosku oraz ustalenie rodzaju, a także zakresu leczenia uzdrowis­kowego.

Zasadność wniosku o potrzebie leczenia uzdrowiskowego stwierdza na podstawie dokumentacji:

  • w przypadku leczenia w szpitalu uzdrowiskowym – wojewódzka komisja lecznictwa uzdrowiskowego;
  • w przypadku leczenia w prewentorium, sanatorium lub uzdrowi­skowym ambulatorium w ramach wczasów leczniczych — lekarz-konsultant ds. lecznictwa uzdrowiskowego. Lekarz taki jest wyznaczony dla każdej instytucji dysponującej skierowaniami na leczenie uzdro­wiskowe przez Wydział Zdrowia i Opieki Społecznej Urzędu Woje­wódzkiego.

Stwierdzenie zasadności wniosku o potrzebie leczenia uzdrowisko­wego powinno określać uzdrowisko, w którym może być przeprowa­dzone leczenie, stopień pilności leczenia oraz rodzaj leczenia.

Wniosek na leczenie dziecka w szpitalu uzdrowiskowym wysta­wia kierownik kliniki dziecięcej lub ordynator oddziału dziecięcego wojewódzkiego szpitala zespolonego. Dla dziecka leczonego w przy­chodni specjalistycznej w wojewódzkim szpitalu zespolonym — lub skierowanego do niej w celu ustalenia potrzeby leczenia uzdrowisko­wego przez innych zakład opieki zdrowotnej otwartej lub zamkniętej — wniosek wystawia kierownik tej przychodni.

Kwalifikowaniem dzieci na leczenie w szpitalach uzdrowiskowych z terenu danego województwa zajmują się specjalistyczne zespoły opieki zdrowotnej dzieci i młodzieży lub wojewódzkie przychodnie matki i dziecka w wojewódzkich szpitalach zespolonych. Instytucje te powia­damiają rodziców o terminie przyjęcia dziecka do szpitala uzdrowiskowego (oraz o jego wypisie), podają dokładny adres szpitala uzdrowi­skowego, do którego jest skierowane dziecko oraz udzielają szczegóło­wych informacji rodzicom i zakładowi służby zdrowia, który opiekuje się dzieckiem.

Formy leczenia uzdrowiskowego

Ze względu na możliwości leczenia w poszczególnych miejscowoś­ciach uzdrowiskowych wyodrębniono 8 głównych kierunków lecznic­twa uzdrowiskowego obejmujących następujące grupy chorób:

  1. choroby narządu ruchu i reumatyczne,
  2. choroby układu krążenia,
  3. choroby układu oddechowego,
  4. choroby układu trawiennego,
  5. choroby układu wydzielania wewnętrznego i przemiany materii,
  6. choroby układu moczowego,
  7. choroby skóry,
  8. choroby kobiece.

Ze względu na konieczność zróżnicowania intensywności postępowania leczniczego wprowadzono podział zakładów lecznictwa uzdrowiskowego na:

  • prewentoria uzdrowiskowe,
  • sanatoria uzdrowiskowe,
  • szpitale uzdrowiskowe.

W każ­dym z tych trzech rodzajów zakładów obowiązuje odmienny reżim wewnętrzny ustalony odpowiednimi regulaminami.

Wszystkie zakłady lecznictwa uzdrowiskowego zapewniają całodo­bową opiekę lekarską i odpowiednie warunki bytowe osobom, które zakwalifikowano do odbycia kuracji uzdrowiskowej: w prewentoriach – ze wskazań profilaktycznych, w sanatoriach – do przeprowadzenia leczenia w warunkach sanatoryjnych, w szpitalach uzdrowiskowych – w celu rehabilitacji leczniczej lub utrwalenia wyników leczenia szpitalnego.

Lecznictwo uzdrowiskowe dziecięce obejmuje dwie formy lecznic­twa:

  1. lecznictwo szpitalne pozostające w dyspozycji państwowych przedsiębiorstw uzdrowiskowych,
  2. lecznictwo sanatoryjne dziecięce będące w gestii innych dyspo­nentów.

Szpitale uzdrowiskowe są przystosowane do leczenia chorych kiero­wanych bezpośrednio po leczeniu w oddziałach specjalistycznych szpitali i klinik lub w poradniach specjalistycznych wyższego szczebla.

Leczenie w szpitalach uzdrowiskowych odbywa się w ramach czasowej niezdolności do pracy, ma na celu skrócenie okresu rekon­walescencji i przygotowanie chorego do czynnego życia w środowisku, w którym żył przed zachorowaniem. Ogólnie rzecz biorąc, polega ono na stopniowym przestawianiu chorego z biernego, oszczędzającego re­żimu szpitalnego na czynny, trenujący reżim leczniczy stanowiący wstęp do w pełni aktywnego życia. Ma więc charakter rehabilitacji poszpitalnej.

Szpital uzdrowiskowy zapewnia chorym całodobową opiekę lekar­ską i pielęgniarską, specjalistyczne badania konsultacyjne i niezbędne badania pracowniane.

Szpitale uzdrowiskowe dziecięce zapewniają ponadto dzieciom opiekę wychowawczą. Dla dzieci w wieku 3-7 lat prowadzo­ne są przyszpitalne przedszkola, dla dzieci w wieku 7-15 lat – przyszpitalne szkoły podstawowe.

Sanatoria uzdrowiskowe leczą choroby przewlekłe z niezbyt roz­winiętymi zmianami w narządach, w okresach poprawy. Do sanato­riów mogą być kierowani jedynie chorzy sprawni ruchowo, czyli zdol­ni do samoobsługi, wymagający jedynie częstej kontroli lekarskiej. Sanatorium uzdrowiskowe zapewnia całodobową opiekę lekarską i pielęgniarską.

Prewentoria uzdrowiskowe prowadzą kurację uzdrowiskową ze względów profilaktycznych.

Uzdrowiskowe leczenie ambulatoryjne. Osoby kierowane na wczasy lecznicze lub korzystające z wczasów wypoczynkowych, zarów­no zorganizowanych, jak i indywidualnych, oraz mieszkańcy miejsco­wości uzdrowiskowych mają możliwość uzdrowiskowego leczenia am­bulatoryjnego. Leczenie to jest prowadzone przez przychodnię uzdro­wiskową lub lekarza mającego odpowiednie kwalifikacje z tytułu pra­cy w zakładzie lecznictwa uzdrowiskowego.

Z ambulatoryjnego leczenia uzdrowiskowego mogą korzystać chorzy całkowicie sprawni ruchowo, którzy nie wymagają stałej kontroli i opieki lekarskiej.

Podstawy prawne działalności uzdrowisk w Polsce

Uzdrowiska podlegają ministrowi zdrowia i opieki społecznej, który grupuje państwowe przedsiębiorstwa uzdrowiskowe i jest odpowie­dzialny na prawidłowy ich rozwój. Nadzoruje również Instytut Balneoklimatyczny z siedzibą w Poznaniu.

Dyrekcje państwowych przedsiębiorstw uzdrowiskowych kierują za­kładami lecznictwa uzdrowiskowego należącymi do resortu zdrowia. Inne zakłady lecznictwa uzdrowiskowego podlegają ministerstwom obrony narodowej, spraw wewnętrznych, komunikacji, są w gestii związków zawodowych i innych organów oraz instytucji, które otrzy­mały zezwolenie wydane w myśl przepisów o zakładach leczniczych.

W Polsce istnieje 36 uzdrowisk i 26 miejscowości, na które rozciąg­nięto niektóre przepisy ustawy o uzdrowiskach i lecznictwie uzdrowi­skowym. Rozmieszczone są one nierównomiernie, co wynika ze specy­fiki lecznictwa uzdrowiskowego, korzystającego z naturalnych surow­ców leczniczych w miejscu ich występowania.

Obowiązująca ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. stworzyła prawno-organizacyjną podstawę do uregulowania całokształtu zagadnień związanych z działalnością uzdrowisk i lecznictwem uzdrowiskowym.

Zagadnienia te od strony prawnej zostały uregulowane w latach 1967 — 1971 w prawnych aktach wykonawczych.

Naczelny lekarz uzdrowiska działa z ramienia urzędu miejskiego lub gminnego miejscowości uznanej za uzdrowisko. Spra­wuje on nadzór nad poziomem świadczeń udzielanych przez zakłady lecznictwa uzdrowiskowego, prawidłowym funkcjonowaniem urządzeń lecznictwa uzdrowiskowego oraz czuwa nad ochroną warunków natu­ralnych i właściwym kształtowaniem czynników środowiskowych w uzdrowisku.

Naczelnego lekarza uzdrowiska powołuje i odwołuje minister zdro­wia i opieki społecznej, po porozumieniu z radą narodową miejscowoś­ci uznanej za uzdrowisko.