Archive for the ‘Ziołolecznictwo’ Category

Działanie napotne

Działanie napotne wywierają rośliny lecznicze pobudzające czyn­ność gruczołów potowych. Rośliny te zawierają bliżej niezidentyfiko­wane związki łatwo rozpuszczalne w wodzie i przechodzące do napa­rów i odwarów. Najbardziej skutecznie działają owoce maliny, które w stanie wysuszonym służą do sporządzania naparu, a w stanie świeżym do otrzymania syropu malinowego. Skutecznie napotnie dzia­ła również kwiat lipowy, bzu czarnego i mieszanka ziołowa Pyrosan. Pomocnicze znaczenie jako składniki napotnych mieszanek ziołowych mają: kora wierzbowa, kwiat wiązówki i słonecznika, korzeń łopianu, liść brzozy, owoc dzikiej róży, ziele fiołka trójbarwnego i pączki topo­lowe.

Roślinne środki napotne stosuje się w tzw. „przeziębieniach”, w chorobach zakaźnych, chorobie reumatycznej, kuracji odchudzającej, jak również w celu odciążenia nerek i szybkiego usunięcia z organiz­mu toksyn bakteryjnych i szkodliwych produktów przemiany materii.

Działanie przeciwkaszlowe

Nieznaczne działanie przeciwkaszlowe wywierają roślinne leki wykrztuśne wskutek przywrócenia ruchów nabłonka rzęskowego oraz złagodzenia stanu podrażnienia błony śluzowej gór­nych dróg oddechowych. Typowe leki tłumiące odruchy kaszlowe dzia­łają depresyjnie na ośrodek kaszlu, znajdujący się w rdzeniu prze­dłużonym.

Do grupy leków przeciwkaszlowych należą alkaloidy roślinne stosowane doustnie w postaci tabletek, drażetek i mikstur. Najwięk­sze znaczenie ma kodeina, występująca w maku lekarskim i w otrzymywanym z tej rośliny soku mlecznym (opium) oraz jej modyfikowane pochodne, np. etylomorfina (dionina). Związki te działają na korę mózgową i mogą wywoływać stan euforii oraz prowadzić do uzależnienia lekowego. Wraz z kodeiną występuje w maku i w opium narkotyna, pozbawiona działania narkotycznego i skutecznie tłu­miąca odruchy kaszlowe. Analogicznie działa glaucyna, alkaloid obecny w zielu siwca żółtego. Preparatami przeciwkaszlowymi są: Tussilinar — zawiera narkotynę, Thiocodin — zawiera kodeinę, Azarina — zawiera wyciągi roślinne i kodeinę.

Działanie wykrztuśne

Surowce i preparaty roślinne stanowią liczną i ważną terapeutycz­nie grupę leków ułatwiających usuwanie wydzieliny z górnych dróg oddechowych i z oskrzeli, zarówno w lekkich nieżytach, jak i w po­ważnych chorobach, np. w rozstrzeniu oskrzeli lub ropnym zapaleniu oskrzeli. Leki te mogą być stosowane, gdy zanika samoistne usuwanie wydzieliny osiadłej na błonach śluzowych górnych dróg oddechowych, gdy „suchy” kaszel jest bezskuteczny oraz gdy przy obfitej wydzielinie nie hamowane odruchy kaszlowe nie są w stanie dostatecznie szybko usunąć wydzieliny.

W mechanizmie wykrztuśnego działania surowców roślin­nych zasadnicze znaczenie mają trzy grupy związków: śluzy, olejki ete­ryczne i saponiny. Każda z tych grup działa odmiennie, lecz końcowy efekt jest taki sam — przywrócenie ruchów nabłonka rzęskowego w górnych drogach oddechowych umożliwiające usunięcie nagromadzo­nej wydzieliny. Śluzy roślinne są mieszaniną wielocukrów i mają właściwości wchłaniania dużej ilości wody oraz tworzenia gęstych że­li, powlekania błon śluzowych i powodowania pęcznienia pokrywają­cej je gęstej, ciągliwej wydzieliny. Wskutek upłynnienia tej wydzieli­ny i znacznego zwiększenia jej objętości może rozpocząć ruchy nabło­nek rzęskowy i wyzwolić odruch wykrztuśny. Olejki eteryczne pobudzają czynność wydzielniczą błon śluzowych w drogach oddecho­wych, umożliwiają jak gdyby „odrywanie się” zalegającej wydzieliny i jej usuwanie. Saponiny występujące w roślinach są przeważnie trójterpenami związanymi z kilkoma cząsteczkami cukrów. Działają one drażniąco na błony śluzowe i ułatwiają odkrztuszanie.

Śluzy występują w następujących surowcach roślinnych: liść pra­woślazu i babki, korzeń prawoślazu i żywokostu, kwiat malwy czar­nej, ślazu i maku polnego oraz porost islandzki.

Olejki eteryczne działające wykrztuśnie znajdują się w: zielu kopytnika, hyzopu, macierzanki i tymianku, w owocach kopru wło­skiego i anyżu, korzeniu omanu i biedrzeńca oraz pączkach sosno­wych. Wykrztuśnie działają również liczne przetwory i preparaty z ziół: wyciąg i syrop tymiankowy, krople anyżowe, sok z podbiału i sy­rop sosnowy, olejki eteryczne — eukaliptusowy, koprowy, miętowy, anyżowy, sosnowy i kosodrzewinowy, a także specyfiki: Pectosol, Tussipect, Azarina, Emphysal, mieszanki ziołowe: Pektosan i Neopektosan.

Saponiny o właściwościach wykrztuśnych znajdują się w korze­niach lukrecji, senegi, pierwiosnka i mydlnicy oraz w zielu miodunki i doględy, a także w wyciągu suchym z lukrecji i w intrakcie z pier­wiosnka. Oprócz wymienionych szczególne właściwości wykrztuśne ma w małych dawkach korzeń wymiotnicy (zawierający alkaloid emetynę) oraz suchy wyciąg i nalewka z niego.

Stosowanie wymienionych surowców roślinnych i preparatów jest różne. Najczęściej przyjmuje się je doustnie i wówczas trafiają do żołądka. W postaci płukanek docierają do łuków tylnych i gór­nych biegunów migdałków podniebiennych, bardzo rzadko do błony śluzowej tylnej ściany gardła. W postaci inhalacji olejki eteryczne docierają do całego drzewa oskrzelowego i częściowo do płuc, nato­miast wcierane jako balsamy w górną część klatki piersiowej wchłaniają się przez skórę i jako substancje lotne są równocześnie wdychane. Wymienione leki roślinne mają nie tylko działanie wykrz­tuśne. Zawierają również wiele związków o właściwościach bakterio­bójczych, przeciwzapalnych i rozkurczowych oraz hamujących powsta­wanie tzw. leukotrienów, endogennych czynników uczulających i wy­wołujących skurcz oskrzeli.

Działanie moczopędne

Zwiększone wydalanie moczu wywołują liczne surowce roślinne, za­wierające charakterystyczne związki: flawonoidy, olejki eteryczne, kwasy organiczne. Skuteczniej i dłużej moczopędnie, dzięki synergetycznym właściwościom składników, działają surowce zawierające dwie lub trzy grupy wymienionych związków.

Flawonoidy (np. hiperozyd, robinina, ononina, apiina, kemferol) występują w wielu roślinach i wywierają różnokierunkowe dzia­łanie farmakologiczne, m.in. przeciwzapalne, przeciwskurczowe, przeciwalergiczne, witaminopodobne, ale szczególnie moczopędne. Działanie moczopędne polega przede wszystkim na rozszerzeniu na­czyń nerkowych, zwłaszcza naczyń włosowatych, co umożliwia lepsze ukrwienie nerek i tym samym wzmożenie przesączania w kłębuszkach nerkowych. Flawonoidy o działaniu moczopędnym występują m.in. w: liściach mącznicy i brzozy, zielu skrzypu, dziurawca, rdestu ptasiego, nawłoci i fiołka trójbarwnego, korzeniu wilżyny ciernistej, kwiatach robinii akacjowej, bzu czarnego, wrzosu i bławatka.

Pochodne kumaryny o działaniu moczopędnym występują m.in. w zielu połonicznika i marzanki oraz w korze jesionu.

Kwasy organiczne o działaniu moczopędnym, m.in. kwas glikolowy i glicerowy, występują w ok. 50 surowcach roślinnych. Kwas glikolowy zwiększa nieznacznie dobową ilość moczu, ale wzmaga w dużym stopniu wydalanie chlorków i mocznika, działa więc saluretycznie. Kwas ten występuje w kłączu perzu, owocni fasoli oraz zna­mionach kukurydzy. Surowce te działają nie tylko saluretycznie, ale i dość silnie moczopędnie, ponieważ znajdują się w nich inne związki działające synergetycznie.

Olejki eteryczne są mieszaniną od kilkudziesięciu do 200 związków o zróżnicowanym charakterze chemicznym i o różnorodnym działaniu farmakologicznym. Związki o wybitnych właściwościach mo­czopędnych, np. terpinenol-4, występują obok związków rozkurczo­wych działających synergetycznie. Pod ich wpływem zwiększa się znacznie proces przesączania w kłębuszkach nerkowych, a jednocześ­nie następuje hamowanie resorpcji zwrotnej różnych składników mo­czu, w tym wody, jonów sodu i chlorków i tylko nieznaczne zwiększe­nie wydalania potasu. Surowcami zawierającymi moczopędne składni­ki w olejku eterycznym są: owoc jałowca, pietruszki i kminku, kwiat lawendy, korzeń wilżyny i lubczyka, kłącze tataraku oraz liść rozma­rynu.

Działanie moczopędne wykazują również: ziele konwalii i miłka wiosennego, zawierające kardenolidy i flawonoidy; korzeń mniszka zawierający trójterpenowe saponiny; ziele dymnicy i janowca zawierające alkaloidy. Owoc róży i liść pokrzywy zwiększają natomiast wydalanie z moczem chlorków i mocznika.

Rozpuszczalność w wodzie związków wykazujących działa­nie moczopędne jest różna. Flawonoidy i pochodne kumaryny rozpu­szczają się słabo i dlatego należy je podawać w postaci odwarów. Kwas glikolowy jest dobrze rozpuszczalny w wodzie, związki zawarte w olejkach eterycznych są prawie nierozpuszczalne (z wyjątkiem kil­ku związków) i dlatego stosuje się je w postaci wyciągów alkoholo­wych lub sproszkowanych ziół.

Umiejętne posługiwanie się surowcami roślinnymi polega na stoso­waniu mieszanek ziołowych zawierających różnorodne związki moczo­pędne, które w organizmie wiążą się z różnymi chemoreceptorami i wywierają wielokierunkowe działanie. Do roślinnych leków moczopęd­nych należą też gotowe specyfiki: Urosan, Urogran, Terpinex, Fitolizyna, Amionin. Są one stosowane w licznych chorobach, w których konieczne jest usunięcie z organizmu nadmiaru nagromadzonej wody i wraz z nią szkodliwych produktów przemiany materii, np. w choro­bach nerek, moczowodów i pęcherza moczowego, w kamicy moczowej, skazie moczanowej, niektórych chorobach skórnych, zwłaszcza u mło­dzieży, również w chorobie reumatycznej, obrzęku na tle krążenio­wym, nadciśnieniu, otyłości.

Działanie żółciotwórcze i żółciopędne

W wielu chorobach wątroby i dróg żółciowych, zwłaszcza w stanach zapalnych oraz w kamicy żółciowej, następuje upośledzenie czynności żółciotwórczej wątroby lub czynności żółciopędnej w drogach żółcio­wych, a nawet obu równocześnie. Stosuje się wówczas, oprócz innych leków, surowce i preparaty roślinne, które pobudzają wątrobę do zwiększonego wytwarzania żółci, ułatwiają jej przepływ do dwunastni­cy oraz zmniejszają lub znoszą stany skurczowe w drogach żółcio­wych. Działanie lecznicze tej grupy leków roślinnych zależy od zawar­tości związków czynnych należących do różnych grup chemicznych.

Działanie żółciotwórcze mają następujące surowce roślin­ne: kłącze kurkumy, korzeń rzodkwi czarnej, mniszka i rzewienia, ziele glistnika, dymnicy i karczocha, liść boldo, ruty i mięty pieprzo­wej oraz kwiatostan kocanki. Preparatami żółciotwórczymi są: Solaren, Sylicynar, Boldaloin, Cynarex, Cynarein, Raphacholin, Raphalamid, Gastrochol, Succus Tarąxaci, Intr. Chelidonii, Succus Hyperici.

Działanie żółciopędne wywierają wszystkie środki działające roz­kurczowo na drogi żółciowe oraz: ziele piołunu, szanty i bylicy, owoc dzikiej róży, kwiat rumianku i nagietka, korzeń cykorii i omanu, a także preparaty: Cholegran, mieszanki ziołowe Cholagoga I, II i III, olejek miętowy. Działanie ochraniające miąższ wątroby i odtruwające wywierają drażetki Sylimarol, Syligran.

Związki rozpuszczające kamienie żółciowe. Należą tutaj zawarte w olejkach eterycznych: terpinen i terpinolen, d-limonen, niektó­re sterole roślinne, np. sytosterol, mieszaniny terpenów (preparaty Terpinex i Rowachol), frakcja fitosterolowa z nasion soi, oliwa i kwas olejowy oraz leki pochodzenia zwierzęcego: mieszanina kwasów żółcio­wych, kwas chenodezoksycholowy i kwas ursodezoksycholowy.

Niektóre z wymienionych surowców roślinnych oraz inne, np. kwiat nagietka, liść mięty pieprzowej, korzeń goryczki, działają bodźcowo na czynność wydzielniczą trzustki, regenerująco i przeciwzapalnie. Zalecana jest mieszanka ziołowa Pancrosan.

Działanie przeciwpasożytnicze

Działanie przeciw robakom obłym – glistom ludzkim i owsikom – wykazują różne pod względem chemicznym związki zawarte w su­rowcach roślinnych. Stosowane są w postaci doustnych naparów, wle­wów doodbytniczych i pojedynczych związków. Substancje toksyczne dla robaków obłych zawierają: kwiat cytwaru — zawiera santo- ninę i jest stosowany doustnie w postaci proszku lub czystej santoniny; korzeń omanu — zawiera mieszaninę alantolaktonu i jego po­chodnych, tzw. heleninę: kwiat złocienia dalmatyńskiego – zawiera pyretryny, stosowany jest jako proszek lub wyciąg alkoho­lowy; korzeń goryczki — zawiera alkaloid gentianinę, stosuje się napar do lewatywy przeciw owsikom; ziele komosy piżmo­wej—z niej otrzymuje się olejek eteryczny, którego czynnym związ­kiem jest askarydol; ziele tymianku, z którego destyluje się ole­jek eteryczny zawierający tymol, stosowany doustnie; ziele piołu­nu i kwiat wrotyczu — zawierają olejki eteryczne ze znaczną ilością tujonu; owoc borówki czarnej — zawiera garbniki; czosnek świeży – zawiera lotne sulfotlenki, stosuje się doustnie i jako wlew doodbytniczy. Mniejsze znaczenie praktyczne mają: liść borówki czarnej i orzecha włoskiego, ziele bożego drzewka i bylicy oraz korzeń marchwi świeżej.

Działanie przeciw robakom płaskim – tasiemcom i przywrom. Wywiera je wiele związków roślinnych o różnej strukturze chemicznej. Porażają one mięśnie robaków, powodując ich odczepienie od ścian je­lita, a tylko wyjątkowo zabijają. Porażone robaki usuwa się za pomo­cą środka przeczyszczającego, np. oleju rycynowego. Najczęściej sto­suje się: świeże nasiona dyni w ilości 200-500 g dziennie dla dorosłego i 50 — 200 g dla dzieci (tak samo działają nasiona arbuza) oraz kłącze nerecznicy samczej — zawiera związki floroglucydowe; stosuje się gęsty wyciąg.

Działanie przeciw pasożytom zewnętrznym. Wszy, pchły i świerzbowce można zwalczać preparatami: Delacet — zawiera wyciąg z ziela ostróżki polnej; Artemisol — zawiera wyciąg z ziela pio­łunu i kwiatów wrotycza; stosuje się go przeciw wszom i świerzbowcom; olejki eteryczne: koprowy, anyżowy, kminkowy, tymiankowy — stosuje się same, rozpuszczone w oleju, lub jako składniki preparatów przeciw świerzbowcom; balsam peruwiański. Pchły zwalcza się pre­paratami zawierającymi pyretryny lub sproszkowanymi kwiatami zło­cienia dalmatyńskiego (tzw. „proszek perski”).

Działanie przeciw rzęsistkowi wywierają napary z kwiatów na­gietka i rumianu rzymskiego, liści orzecha włoskiego oraz mieszanki ziołowej Yagosan; stosuje się też preparaty Cheliyag i Calendulin.

Działanie przeczyszczające

Zaparcia są spowodowane zbyt długim zaleganiem kału w jelicie grubym; wskutek zbytniego odwodnienia kał tworzy twardą masę trudną do wydalenia.

Usuwanie zaparć nie zawsze musi polegać na stosowaniu środków przeczyszczających (często nadużywanych). Wystarczają niekiedy su­rowce i preparaty roślinne działające rozkurczowo na jelito grube, zwłaszcza środki wiatropędne i niektóre żółciopędne, oraz zawie­rające śluz. Nie wywołują one przeczyszczenia, ułatwiają jedynie nor­malne wypróżnienie. Śluzowe surowce roślinne, pęczniejąc stopniowo w jelicie, zwiększają objętość jego treści, wchłaniają wodę i nie dopu­szczają do zbytniego zagęszczenia kału. Działanie takie wywierają: na­sienie lnu, gorczycy białej i babki płesznika, kwiat malwy czarnej, morszczyn pęcherzykowaty, agar-agar, suszone śliwki.

Roślinne związki przeczyszczające obejmują dwie gru­py aktywnych związków: antranoidy — trójpierścieniowe pochodne antracenu o różnym stopniu utleniania, niektóre związane z cukrami — oraz żywice i oleje przeczyszczające.

Antranoidy dość łatwo rozpuszczają się w wodzie i podane doustnie docierają do jelita grubego, przy czym ulegają przemianom chemicznym do fizjologicznie aktywnych metabolitów. Czas potrzebny na tego rodzaju przemiany, zależnie od budowy związku pierwotnego, wynosi 6 — 12 godz. Po tym okresie następuje efekt przeczyszczający. Działanie antrazwiązków przywraca intesywne ruchy perystaltyczne jelita grubego i wyzwala odruch defekacyjny. Do surowców zawierają­cych antrazwiązki należą: alona (wysuszony sok z liści aloesu), kora i owoc kruszyny, owoc szakłaku przeczyszczającego, korzeń rzewienia, liść senesu. Do przetworów i preparatów z tych ziół należą: nalewka i wyciąg aloesowy suchy, wyciąg z kory kruszyny suchy, nalewka rzewieniowa złożona i na winie, wyciąg rzewieniowy suchy, drażetki Altra, proszek troisty, drażetki Pursennid (zawierają glikozydy antranoidowe, sennozydy z liści senesu), tabletki przeczyszczające, czekoladki przeczyszczające, granulat Normanol, granulaty ziołowe Neonormacol i Normogran, mieszanka ziołowa Normosan i płyn Rhelax.

Żywice i oleje przeczyszczające. Do tej grupy środków przeczyszczających należy wiele produktów roślinnych i nieorganicz­nych, takich jak mannit, olej rycynowy, żywica stopkowca tarczowatego, siarczan magnezu (roztwór 15 — 20%). Przeczyszczenie następuje wskutek działania drażniącego na jelito cienkie, ale przy dłuższym stosowaniu dochodzi do zaburzeń prawidłowego trawienia i przyswa­jania składników pokarmowych w stopniu znacznie większym niż przy stosowaniu antrazwiązków działających na jelito grube. Żywica stop­kowca podawana doustnie może wywołać, po większych dawkach, silny ból, krwawienie i stan zapalny jelit, a u kobiet w ciąży nawet poro­nienie, wobec czego nie stosuje się jej w Polsce jako środka przeczy­szczającego.

W zwalczaniu zaparć pomocne jest spożywanie płatków owsianych lub jęczmiennych, chleba żytniego i z otrąbkami, samych otrąbków, picie dużej ilości płynów, gimnastyka, spacery.

Działanie przeciwbiegunkowe

Biegunki są wywoływane przez różne czynniki. Przebieg biegunki może być ostry, spowodowany np. zatruciem pokarmowym, bakteryj­nym, a niekiedy nawet czynnikami emocjonalnymi, może być też prze­wlekły, jako konsekwencja wielu chorób przewodu pokarmowego lub jako reakcja polekowa. Biegunki należy leczyć natychmiast, ponieważ przedłużanie się ich powoduje poważne skutki, m.in. odwodnienie organizmu na skutek wydalania półpłynnych lub płynnych stolców oraz utratę znacznej ilości elektrolitów.

W leczeniu biegunek stosuje się szereg surowców roślinnych oraz wyciągów z nich i preparatów. Najbardziej przydatne do tego celu są surowce zawierające tzw. garbniki skondensowane lub mie­szane, trudno hydrolizujące w przewodzie pokarmowym. Mniejsze znaczenie mają surowce zawierające garbniki galotaninowei polimery kwasu kawowego — łatwo rozpuszczalne w kwaś­nym środowisku soku żołądkowego i w niewielkiej ilości docierające do jelit. Garbniki, oprócz działania przeciwbiegunkowego i ściągające­go na błony śluzowe i na skórę, wywierają również inne korzystne działania. Hamują nadmierny rozwój flory bakteryjnej, zmniejszają lub zatrzymują krwawienia z uszkodzonych włośniczek i małych na­czyń krwionośnych w jelitach, wiążą toksyny bakteryjne i wiele tru­cizn egzogennych, mają właściwości przeciwzapalne.

Do surowców roślinnych zawierających garbniki skondensowane lub mieszane należą (kolejność wg malejącej zawartości): kłącze pięciornika i wężownika, korzeń szczawiu lanceto­watego, liść mącznicy, kora dębu, kasztanowca i jesionu, liść i świeże niedojrzałe owoce orzecha włoskiego oraz galasy występujące w po­staci narośli na liściach dębu. Stosuje się też wyciągi i preparaty z tych ziół: nalewkę pięciornikową i galasową, białczan taniny, Bismutanol, Pinalbinę i mieszankę ziołową Tannosan.

Surowce roślinne zawierające nieznaczne ilości garbników nie są stosowane bezpośrednio jako przeciwbiegunko­we. Wchodzą one w skład mieszanek ziołowych i preparatów zaleca­nych w nieżycie żołądka lub jelit i wywierają m.in. działanie przeciwskurczowe, wzmacniające ściany włośniczek, bakteriobójcze, przeciw­zapalne, uzupełniające niedobór pierwiastków śladowych. Najważniej­sze w tej grupie są: ziele przywrotnika i bukwicy, liść babki, czarnej porzeczki, jeżyny, maliny, pokrzywy, szałwii, poziomki i borówki brusznicy oraz korzeń rzewienia i nalewka rzewieniowa w małych dawkach (dawki większe działają przeczyszczająco), a także napar z herbaty.

Działanie hamujące wydzielanie soku żołądkowego

W roślinach nie ma związków wybiórczo zmniejszających wydziela­nie kwasu solnego w żołądku. Atropina i wyciągi z surowców zawiera­jących ten alkaloid hamują głównie wydzielanie śluzu i pepsyny, obni­żając tym samym naturalną osłonę błony śluzowej. Istnieje jednak kil­ka surowców roślinnych zawierających śluzy powlekające błonę ślu­zową żołądka i chroniące ją przed niszczącym działaniem jonów kwa­sowych soku żołądkowego. Wartość leczniczą mają te śluzy, które w kwaśnym środowisku żołądka zachowują przez czas dłuższy trwałą przestrzenną strukturę, a nawet nieznacznie zwiększają swoją lepkość i konsystencję żelową. Do surowców roślinnych zawierających takie śluzy należą: nasienie lnu, korzeń prawoślazu, nasienie babki płesznika, porost islandzki i bulwa salepu.

Śluzy roślinne stosuje się w nieżycie żołądka, uszkodzeniu przełyku i żołądka kwasami, zasadami i substancjami żrącymi, w ostrych bie­gunkach u dzieci oraz w chorobie wrzodowej żołądka (której z reguły towarzyszy nadkwaśność), rzadziej dwunastnicy. Opierając się na hi­potezie Teorella i Davenporta, że czynnikiem wrzodotwórczym jest uszkodzenie bariery śluzowej żołądka, stosuje się śluzy roślinne i inne środki powlekające, np. balsam Szostakowskiego. Biorąc pod uwagę hipotezę Dragstedta, głoszącą, że podłożem choroby wrzodowej są za­burzenia neurohumoralne, podaje się nalewkę z pokrzyku oraz cymetydynę. Niezależnie zaś od przyczyny dobre wyniki osiąga się stosując korzeń lukrecji, suchy wyciąg lukrecjowy ze znajdującym się w nim kwasem glycyretynowym, a głównie modyfikowaną pochodną tego kwasu — karbenoksolon. Leki te zwiększają mechanizmy obronne organizmu oraz okres przeżycia komórek nabłonka w żołądku i dwu­nastnicy. Sok ze świeżej kapusty i wyizolowany z niego czynnik przeciwwrzodowy, chlorek L-metylometioninosulfonowy, nazwany witaminą U, okazały się mniej skuteczne.

W leczeniu choroby wrzodowej mają również znaczenie surowce roś­linne, stosowane w postaci naparów, odwarów lub sproszkowanej: po­rost islandzki, kwiat rumianku i nagietka, liść melisy, babki, pokrzywy i borówki czarnej, owoc róży i borówki czarnej, korzeń żywokostu, kłą­cze tataraku i pięciornika oraz ziele krwawnika. Stosuje się też prepa­raty: Uldenol, Ulventrol, Wikalinę, Bellapan i Bellaphenal.

Działanie pobudzające wydzielanie soku żołądkowego

W wielu roślinach występują związki odznaczające się gorzkim smakiem, wyczuwalnym nawet w bardzo dużych rozcieńczeniach. Po podaniu doustnie sproszkowanego surowca lub wyciągu związki goryczowe drażnią najpierw zakończenia nerwowe w kubkach smakowych na języku i za pośrednictwem ośrodkowego układu nerwowego kierują bodźce wydzielnicze do żołądka, następnie drażnią bezpośrednio receptory i gruczoły wydzielnicze żołądka. Efektem tego działania jest pobudzenie sekrecji soku żołądkowego oraz śluzowej wydzieliny zawierającej m.in. mukopolisacharydy. Następuje wówczas wzmożona hydroliza związków białkowych, niektórych peptydów i fosfoamidów, umożliwiająca ich przyswajanie przez organizm człowieka. Związki goryczowe są więc pośrednim czynnikiem regulującym trawienie, a po dłuższym stosowaniu ogólnie wzmacniają i przywracają siły witalne organizmu. Gorycze wywierają również bodźcowe działanie na wątrobę, sprzyjając zwiększonemu wytwarzaniu żółci. U ludzi zdrowych, nie mających zaburzeń w trawieniu, aktywność goryczy jest ograniczona, natomiast u osób cierpiących na dyspepsję i brak łaknienia pobudzają one w znacznym stopniu czynności trawienne. Gorzki smak mają liczne związki należące do różnych grup chemicznych.
Surowce pobudzające wydzielanie soku żołądkowego noszą nazwę „szczerogorzkich”. Są to: korzeń goryczki i mniszka, ziele centurii i drapacza, liść bobrka, kora kondurango oraz preparaty: nalewka z korzenia goryczki i nalewka gorzka (Tinctura Amara). Znacznie intensywniejszy smak gorzki mają surowce zawierające alkaloidy stosowane w bardzo małych dawkach: nasienie kulczyby zawierające alkaloid strychninę, kora chinowa zawierająca alkaloidy chininę i brucynę oraz przetwory z tych surowców: nalewka z nasion kulczyby, nalewka z kory chinowej i nalewka chinowa złożona.
Określoną grupę stanowią zioła, które oprócz goryczy zawierają składniki olejków eterycznych: ziele krwawnika, piołunu, lebiodki i macierzanki, kłącze tataraku, korzeń arcydzięgla i omanu, szyszka chmielowa, owoc jałowca, liść szałwi oraz przetwory i preparaty z tych ziół: nalewka piołunowa, nalewka tatarakowa, mieszanka ziołowa Digestosan, granulat Gastrogran, wyciąg suchy Gastrochol, krople żołądkowe, płynny wyciąg Herbogastrin, eliksir Pepsimalt, Citropepsin. Wiele innych ziół zawierających związki goryczowe o mniejszym znaczeniu leczniczym jest znanych jako aromatyczno-gorzkie przyprawy kuchenne.