Działanie przeciw drobnoustrojom

Poznane dotychczas antybiotyki (ok. 100 000) i stosowane praktycz­nie w lecznictwie (ok. 250) występują w przyrodzie głównie jako grupy związków organicznych wytwarzanych przez drobnoustroje lub są otrzymane półsyntetycznie przez modyfikowanie metodami chemiczny­mi podstawowej struktury cząsteczek. Liczne związki hamujące lub niszczące drobnoustroje, tak po podaniu doustnym, jak i zewnętrznie, znajdują się również w roślinach wyższych. Działają one na liczne szczepy bakterii Gram-dodatnich i Gram-ujemnych, nawet na antybiotykooporne, na niektóre grzyby wywołujące dermatomikozy oraz na niektóre wirusy. Związki czynne należą do bardzo różnych grup che­micznych, a najbardziej aktywne są: składniki olejków eterycznych (np. tymol, karwakrol, eugenol, aldehyd cynamonowy, mentol), garb­niki, antranoidy, kwasy porostowe (np. kwas protolichestearynowy, kwas usninowy), gorycze chmielowe, hydrochinon, furanokumaryny, sulfotlenki (np. allicyna), alkaloidy (np. protopina).

Działanie przeciwbakteryjne (bactericidum). Największe znacze­nie mają te surowce roślinne, które działają na szczepy bakteryjne po­wodujące zakażenie przewodu pokarmowego oraz skóry. Należą do nich wszystkie surowce i przetwory zawierające związki garbnikowe, które wiążąc się w sposób trwały z białkami hamują wybiórczo podział i rozmnażanie drobnoustrojów.

W nieżycie żołądka i jelit, w biegunce na tle bakteryjnym, pomocni­czo i łącznie z antybiotykami w durze brzusznym i czerwonce – doustnie stosuje się napary, odwary, nalewki, granulaty ze sprosz­kowanych ziół i wyciągi suche. Zewnętrznie w zapaleniu jamy ustnej, gardła, pochwy, odbytu, w ropnym zapaleniu dziąseł, czyrakach, rop­niach, małych ranach, upławach, świądzie, w egzemach i w innych za­każeniach bakteryjnych — stosuje się napary, odwary i nalewki i su­che wyciągi jako przymoczki, okłady, płukanki, nasiadówki, irygacje, kąpiele, lewatywy.

Inną grupę roślinnych surowców o działaniu przeciwbakteryjnym stanowią surowce zawierające olejki eteryczne, stoso­wane do wewnątrz lub zewnętrznie w postaci naparów lub preparatów. Wewnętrznie przyjmuje się: owoce anyżu, kminku, kolendry i kopru włoskiego, ziele piołunu, hyzopu, lebiodki, cząbru, tymianku i szałwi, liść mięty pieprzowej, szyszki chmielowej oraz czosnek. Wy­mienione zioła znane są również jako aromatyczne przyprawy. Ze­wnętrznie stosuje się: kwiat rumianku i krwawnika, liść szałwii, kłącze tataraku, mieszanki ziołowe Septosan i Vagosan oraz liczne olejki eteryczne: eukaliptusowy, lawendowy, miętowy, tymiankowy, sosnowy-kosodrzewinowy, rozmarynowy, kolendrowy, kminkowy, any­żowy, koprowy, a także niektóre składniki olejków: mentol, tymol, kamfora, a nawet dziegieć sosnowy. Olejki te są stosowane jako składniki maści, balsamów, mazideł, płynów do kąpieli leczniczych i do jamy ustnej, a także do inhalacji. Stosuje się je również w postaci aerozolu do wziewań – mają wówczas największą aktywność, prze­wyższającą antybiotyki.

Następną grupę surowców roślinnych stanowią zioła, które zawiera­ją różne związki o działaniu przeciwbakteryjnym. Są to: porost islandzki, ziele drapacza, tymianku i macierzanki, liść orzecha włoskiego i babki oraz kwiat nagietka. Surowce te mogą być stosowa­ne wewnętrznie i zewnętrznie.

W leczeniu zakażeń dróg moczowych, zwłaszcza u kobiet ciężar­nych i karmiących, równolegle z antybiotykami lub w okresie prze­rwy w ich podawaniu stosuje się następujące zioła: liść mącznicy i borówki brusznicy, kwiat wrzosu, ziele połonicznika, mieszankę zio­łową Urosan oraz preparat Urosept. Analogicznie działają surowce zawierające olejki eteryczne; niektóre składniki tych olejków rozpu­szczają się częściowo w środowisku wodnym, przedostają do moczu i hamują rozwój bakterii. Wskazane jest również stosowanie ziół mo­czopędnych.

Działanie przeciwgrzybicze (fungicidum). Zakażenia grzybami i drożdżakami (candidiosis) mające charakter uogólniony są leczo­ne antybiotykami przeciwgrzybiczymi. W zakażeniach zew­nętrznych, dotyczących naskórka, skóry, włosów, paznokci oraz błony śluzowej jamy ustnej i narządów płciowych, mogą być stoso­wane następujące surowce roślinne: chryzarobina, olejek tymianko­wy i otrzymane z niego tymol i karwakrol, dziegieć sosnowy, ziele glistnika i zawarty w nim pomarańczowy sok mleczny z alkaloidami, kwiat nagietka (skuteczny w grzybicy pochwy), czosnek, prep. Hemostin, surowce roślinne zawierające dużo garbników, kwasy: benzoesowy, salicylowy, undecylenowy i inne. Ponieważ roślinne środki mają w niektórych przypadkach ograniczoną skuteczność te­rapeutyczną, stosuje się wówczas antybiotyki o budowie polienowej, m.in. nystatynę.

Działanie przeciwwirusowe (virusocidum). Poznane dotychczas choroby wirusowe, z wyjątkiem wścieklizny i ospy, leczy się tylko ob­jawowo, gdyż nie znaleziono skutecznych swoistych preparatów ani syntetycznych, ani naturalnych. Dotyczy to zwłaszcza wirusowego za­palenia mózgu i stwardnienia rozsianego. Znane przypadki samoistne­go zwalczania choroby wirusowej wskazują na udział osobniczych czynników odpornościowych. Proces zdrowienia można wywołać lub przyspieszyć stosując substancje, które wzmagają immunolo­giczną odpowiedź organizmu na zakażenie, a jednocześnie są mało toksyczne.

Działanie przeciwzapalne. Surowce roślinne i ich przetwory dzia­łające przeciw drobnoustrojom chorobotwórczym mają również włas­ności przeciwzapalne. Znane są też specyfiki, w których wy­korzystano synergizm różnych związków czynnych i uzyskano podwój­ny efekt leczniczy – odkażający i łagodzący stan zapalny. Należą tu: płyn Dentosept służący do płukania jamy ustnej, maść Mucosit do smarowania dziąseł, aerosol Sanofil i maść Arcalen do stosowania na skórę, płyn Seboren do wcierań w owłosioną skórę głowy oraz Succus Echinaceae (sok z ziela jeżówki purpurowej) jako ogólnie uodporniają­cy na infekcje i stany zapalne.

Działanie immunostymulujące. Sukcesem fitochemii jest wykry­cie w roślinach obecności niespecyficznych immunomodulatorów w postaci związków wielocukrowych, cukrowo-białkowych lub innych, o różnym stopniu rozpuszczalności w wodzie. Związki te po­budzają mechanizmy obronne organizmu (np. zwiększa­ją liczbę limfocytów, wzmagają fagocytozę), zwłaszcza podwyższają po­ziom interferonu — endogennej substancji białkowej hamującej wnikanie wirusów do komórek i tym samym utrudniającej ich reprodukcję.

Związki immunostymulujące występują w licznych roślinach leczni­czych, m.in.: w jeżówce purpurowej lub wąskolistnej, aloesie, melisie, rumianku, babce, rdeście ptasim, lukrecji, nagietku, żeń-szeniu oraz w różnych grzybach i glonach.

Obecnie w krajach zachodnich pojawia się coraz więcej specyfików służących pobudzaniu obronności organizmu, zawierających połącze­nia wyciągów roślinnych z makro- i mikroelementami, witaminami, le­cytynami, niektórymi aminokwasami lub z wybranymi substancjami homeopatycznymi.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.